Dowody w postępowaniu prywatnoskargowym

Doświadczenie zawodowe wskazuje, iż pokrzywdzeni w sprawach wszczętych z prywatnego aktu oskarżenia, mają problemy z udowodnieniem swoich twierdzeń, czyli pozyskiwaniem dowodów np. na to że zostali znieważeni, czy naruszona została ich nietykalność cielesna.

W ramach wstępu należy wskazać jakie dowody mogą być przeprowadzane w postępowaniu karnym. Otóż dowody można podzielić na:

  • osobowe;

  • rzeczowe

  • z dokumentów.

Dodatkowo można jeszcze wyróżnić dowody bezpośrednie i pośrednie, obciążające oraz odciążające lub dowody pierwotne i pochodne. Jednakże w tym artykule skupię się na dowodach osobowych, rzeczowych oraz z dokumentów.

Pokrzywdzony składając do Sądu prywatny akt oskarżenia, powinien zaprezentować Sądowi odpowiednie dowody na poparcie swojej tezy, czyli przedstawić dowód osobowy, rzeczowy lub z dokumentów. Jednakże powstaje pytanie czym są dowody wyżej wyszczególnione?

Dowód osobowy

Dowodem osobowym są zeznania świadka, który ma wiedzę na temat podnoszonej przez pokrzywdzonego okoliczności. Podkreślenia wymaga fakt, że w większości spraw z zakresu prywatnego aktu oskarżenia jest to główny dowód w sprawie.

Dowód rzeczowy

Dowodem rzeczowym, jak jego nazwa wskazuje jest jakakolwiek rzecz, która potwierdza popełnienie przestępstwa. Dla przykładu zostawione odciski linii papilarnych lub pozostawiony na miejscu przestępstwa przedmiot, którym przestępstwo popełniono.

Dowód z dokumentów

Dowód z dokumentu to dokument urzędowy lub prywatny. Doświadczenie zawodowe pokazuje, że takie dowody w sprawach z prywatnego aktu oskarżenia występują niezmiernie rzadko. Poza tym, aby można było przeprowadzić dowód z dokumentu musi być on podpisany przez wystawiającego ten dokument. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że wydruk z maila, wiadomość sms lub wiadomość wysłana faxem nie będzie dowodem z dokumentu ale nie oznacza to, że taki wydruk nie będzie dowodem w ogóle (szerzej na ten temat będzie mowa w odrębnym artykule).

Natomiast należy podkreślić, że dokumentem będzie dla przykładu pismo procesowe, w którym ktoś Twoją osobę obraził, ponieważ wystawca dokumentu podpisał się pod jego treścią.

Podsumowując w sprawach z oskarżenia prywatnego najważniejszymi dowodami będą zeznania osób, które były naocznymi świadkami popełnienia przestępstwa, wszelkie wydruki z maila, sms lub fax oraz pisma procesowe, w których ktoś Cię znieważa lub zniesławia. Warto abyś miał na uwadze, aby w prywatnym akcie oskarżenia wszelkie powoływane przez Ciebie dowody załączyć oraz opisać, tak by Sąd nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania ze względu na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienia przestępstwa.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Kiedy Sąd może oddalić wniosek dowodowy?

Jak była już mowa w artykule: Jak zgłosić dowód w postępowaniu prywatnoskargowym?, zasadą jest, iż w postępowaniach z oskarżenia prywatnego inicjatywa dowodowa spoczywa na pokrzywdzonym, który przejmuje w procesie rolę prokuratora. Odstępstwa od tej reguły dotyczą spraw o przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k, w przypadku których występuje częściowe odwrócenie ciężaru dowodowego, co przejawia się w fakcie, że oskarżony chcąc uniknąć odpowiedzialności karnej za swój czyn musi udowodnić, że uczyniony przez niego zarzut był prawdziwy (art. 213 k.k.).

Zauważyć należy, iż w praktyce, niezależnie od tego, czy jesteś w procesie oskarżonym czy pokrzywdzonym wskazane jest, abyś w miarę możliwości powoływał dowody przemawiające na Twoją korzyść. Twierdzenie to jest o tyle zasadne, gdy weźmie się pod uwagę fakt, iż w świetle nowelizacji przepisów Kodeksu postępowania karnego, która weszła w życie w dniu 1 lipca 2015 r., a konkretnie zgodnie z art. 167 § 1 k.p.k. dowody przeprowadza się co do zasady wyłącznie na wniosek stron, a dopuszczenie dowodu z urzędu przez Sąd może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Zgłaszając wniosek dowodowy musisz mieć jednak świadomość, iż może zdarzyć się tak, że mimo zasadności jego przeprowadzenia – z Twojego punktu widzenia – Sąd postanowi oddalić złożony przez Ciebie wniosek dowodowy.

Przypadki, w których Sąd jest zobowiązany do oddalenia wniosku dowodowego, zostały enumeratywnie wymienione w art. 170 § 1 k.p.k. Zgodnie z powołanym przepisem, Oddala się wniosek dowodowy, jeżeli:

1. przeprowadzenie dowodu jest niedopuszczalne (dotyczy tzw. zakazów dowodowych, np. przesłuchanie adwokata na okoliczność o której dowiedział się w związku z udzielaną pomocą prawną);

2. okoliczność, która ma być udowodniona nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy (np. w sprawie o przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej, jako pokrzywdzony powołujesz na świadka X, który widział jak oskarżony użył kiedyś wobec Ciebie niecenzuralnego słowa) ;

3. dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności (np. powołujesz na świadka osobę, o której Sąd wie, że nie mogla widzieć zdarzenia, bowiem znajdowała się w innej miejscowości) ;

4. dowodu nie da się przeprowadzić (np. przesłuchanie świadka, który zmarł, odtworzenie zepsutego nagrania),

5. wniosek dowodowy w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania (ocena, czy dany wniosek ma na celu wyłącznie przedłużenie postępowania, będzie zależeć od okoliczności danej sprawy).

Oddalenie wniosku dowodowego następuje w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie, jednak musi ono zawierać uzasadnienie z powołaniem jednej z powyżej wymienionych przesłanek.

Nieuzasadniona odmowa przeprowadzenia danego dowodu może podlegać kontroli sądu wyższej instancji w ramach apelacji.

Co warte podkreślenia, iż fakt oddalenia danego wniosku dowodowego nie oznacza, iż nie będzie mógł on być uwzględniony w przyszłości i to nawet, gdy w sprawie nie pojawią się żadne nowe okoliczności (art. 170 § 4 k.p.k.)

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Obowiązki oskarżyciela prywatnego w postępowaniu karnym

W artykule: Oskarżyciel prywatny i jego prawa w postępowaniu karnym, zostały omówione uprawienia pokrzywdzonego w toku postępowania prywatnoskargowego.

Celem niniejszego artykułu jest natomiast wskazanie podstawowych obowiązków oskarżyciela prywatnego.

Katalog obowiązków oskarżyciela prywatnego jest stosunkowo wąski.

  • Podstawowym obowiązkiem oskarżyciela prywatnego jest stawiennictwo na posiedzeniu pojednawczym, które w sprawach prywatnoskargowych obligatoryjnie poprzedza rozprawę główną.

Jeżeli oskarżyciel prywatny nie pojawi się na posiedzeniu pojednawczym i nie usprawiedliwi należycie swojej nieobecności, ani też w jego imieniu nie stawi się pełnomocnik, wówczas zgodnie z treścią art. 491 § 1 k.p.k. Sąd uzna ten fakt jako odstąpienie od oskarżenia i wyda postanowienie o umorzeniu postępowania.

Występując w sprawie jako oskarżyciel prywatny musisz zatem bezwzględnie pamiętać o tym, aby pojawić się na posiedzeniu pojednawczym, a w sytuacji gdy z różnych przyczyn (choroby, wyjazdu) jest to niemożliwe, musisz usprawiedliwić należycie swoją nieobecność przesyłając do Sądu stosowne pismo wraz z dokumentem potwierdzającym zaistnienie powoływanej przez Ciebie przyczyny niestawiennictwa (np. zaświadczenie lekarskie).

  • Do obowiązków oskarżyciela prywatnego należy również obecność na rozprawie głównej.

Rozprawa główna w sprawie z oskarżenia prywatnego przeprowadzana jest wówczas, gdy nie dojdzie do pojednania stron w trakcie posiedzenia pojednawczego, bądź w sytuacji, gdy na posiedzenie pojednawcze nie stawi się oskarżony i nie usprawiedliwi swojego niestawiennictwa.

Skutki nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej są takie same jak w przypadku posiedzenia pojednawczego – traktuje się to jako odstąpienie od oskarżenia i wówczas Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania.

  • Oprócz wskazanych powyżej sytuacji, oskarżyciel prywatny ma obowiązek stawić się na wezwanie Sądu, jeśli został wezwany do złożenia zeznań w charakterze świadka.

W takim wypadku zastosowanie znajduje art. 177 § 1 k.p.k. zgodnie z którym: „Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania„.

Nie stawienie się w charakterze świadka na wezwanie Sądu obarczone jest sankcją kary pieniężnej w wysokości do 10 000 zł (art. 285 § 1 k.p.k.) oraz sankcją zatrzymania i przymusowego doprowadzenia do Sądu (art. 285 § 2 kp.k.).

  • Jako obowiązek oskarżyciela prywatnego można ponadto wskazać obowiązek informowania Sądu o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania.

Realizacja tego obowiązku ma na celu zapewnienie prawidłowej komunikacji oskarżyciela prywatnego z Sądem, w tym zwłaszcza jego skutecznego zawiadamiania o terminach planowanych posiedzeń i rozpraw. W razie braku poinformowania Sądu o zmianie miejsca zamieszkania, pismo wysłane pod wcześniej wskazany adres uważa się za doręczone (art. 139 § 1 kpk ).

  • Oskarżyciel prywatny jest także obowiązany poddać się oględzinom i badaniom niepołączonym z zabiegiem chirurgicznym lub obserwacją w zakładzie leczniczym, jeżeli karalność czynu zależy od stanu zdrowia pokrzywdzonego (art. 192 § 1 kpk). Taka sytuacja może pojawić się przykładowo w przypadku przestępstwa spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § k.k.

  • Ponadto, w przypadku zaistnienia wątpliwości co do stanu psychicznego oskarżyciela prywatnego, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń, Sąd może zarządzić jego przesłuchanie z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa, a świadek nie może się temu sprzeciwić (art. 192 § 2 kpk).

W pozostałych przypadkach pokrzywdzonego (oskarżyciela prywatnego) można poddać oględzinom ciała i badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu jedynie za jego zgodą (art. 192 § 4 kpk).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Jak i gdzie uzyskać wgląd w akta sprawy?

Specyfiką spraw z oskarżenia prywatnego jest to, że co do zasady nie występuje w nich prokurator (więcej na ten temat w artykule: Udział prokuratora w sprawach z oskarżenia prywatnego), a obowiązek „poprowadzenia” całej sprawy spoczywa na samym pokrzywdzonym, który musi samodzielnie sporządzić akt oskarżenia, a następnie popierać go przed Sądem.

Z uwagi na powyższe, chcą aby sprawca przestępstwa został pociągnięty do odpowiedzialności karnej, oskarżyciel prywatny powinien jak najbardziej aktywnie uczestniczyć w procesie i monitorować na bieżąco jego przebieg.

Pomocne w tym zakresie jest niewątpliwie regularne zaznajamianie się z aktami sprawy. Warto zatem wiedzieć w jaki sposób uzyskać do nich wgląd.

Rozpocząć należy od tego, że dostęp do akt sprawy mają wyłącznie strony postępowania, w tym ich obrońcy, pełnomocnicy oraz przedstawiciele ustawowi.

Za zgodą prezesa Sądu akta udostępnia się także innym osobom (np. pokrzywdzonemu, który nie występuje w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego).

Wgląd w akta sprawy obejmuje ich:

  • przeglądanie,

  • sporządzanie notatek;

  • wykonywanie fotokopii;

  • wykonywanie kserokopii.

W przypadku spraw prywatnoskargowych wgląd w akta sprawy (bez szczególnego zezwolenia prezesa Sądu) będą mieć oskarżyciel prywatny oraz oskarżony.

W celu uzyskania wglądu w akta sprawy w pierwszej kolejności powinieneś zadzwonić do czytelni akt / biura obsługi interesanta/ właściwego wydziału karnego (w zależności od obowiązującej w danym Sądzie praktyki) Sądu, w którym prowadzona jest Twoja sprawa i zamówić akta sprawy, wskazując swoje dane, w tym rolę procesową i podając sygnaturę akt sprawy.

Wybierając się do czytelni akt musisz pamiętać, aby mieć przy sobie dowód osobisty, gdyż bez sprawdzenia Twojej tożsamości akta nie zostaną Ci wydane.

Akta przegląda się w obecności pracownika Sądu, w czytelni akt lub w sekretariacie właściwego wydziału – w zależności od warunków panujących w danym Sądzie.

Aby uzyskać wgląd w akta sprawy, będziesz musiał wypełnić stosowny wniosek.

Co do zasady we wniosku takim podaje się:

  • swoje imię i nazwisko;

  • oznaczenie strony procesu (oskarżyciel prywatny/oskarżony);

  • sygnaturę akt sprawy;

  • zakres w jakim akta mają być udostępnione (poprzez wskazanie konkretnych stron).

Wykonanie fotokopii akt sprawy jest bezpłatne (chodzi o wykonanie zdjęć własnym sprzętem fotograficznym).

Jeżeli natomiast chcesz sporządzić kserokopie, powinieneś wskazać upoważnionemu pracownikowi sekretariatu, które karty akt Cię interesują, a następnie będziesz musiał udać się do kasy sądu w celu zakupienia znaków opłaty sądowej. Cena kopii jednej strony akt wynosi 1 złoty, jeżeli zaś chciałbyś, aby uzyskana przez Ciebie kserokopia została uwierzytelniona (dotyczy to wyłącznie orzeczeń Sądu i polega na przybiciu pieczęci świadczącej o tym, że kserokopia orzeczenia jest zgodna ze znajdującym się w aktach oryginałem), będziesz musiał uiścić kwotę 6 złotych.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Odpowiedź na prywatny akt oskarżenia

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kwestii istotnych z punktu widzenia oskarżonego, tj. złożenia odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia.

Zgodnie z obowiązującą procedurą karną, oskarżonemu przysługuje szereg uprawnień służących do obrony jego praw w toku procesu. Jedynym z nich jest prawo do złożenia odpowiedzi na akt oskarżenia. Uprawnienie to przysługuje oskarżonemu bez względu na tryb w jakim dane przestępstwo jest ścigane, a więc także w trybie prywatnoskargowym.

Podstawę do wniesienia odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia stanowi art. 338 § 2 k.p.k. w zw. z art. 485 k.p.k. „Oskarżony ma prawo do wniesienia, w terminie 7 dni od doręczenia mu aktu oskarżenia, pisemnej odpowiedzi na akt oskarżenia, o czym należy go pouczyć„.

W odpowiedzi na akt oskarżenia oskarżony może:

  • ustosunkować się do stawianego mu zarzutu;

  • przedstawić swoją wersję zdarzenia;

  • przedstawić dowody przemawiające za swoją niewinnością;

  • wnosić o umorzenie postępowania, np. z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu lub brak wypełnienia znamion czynu zabronionego.

Złożenie odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia, nie jest obowiązkiem oskarżonego, jednak w praktyce skorzystanie z tego uprawnienia może nieść za sobą wiele korzyści.

Przede wszystkim należy mieć na względzie, iż zaprezentowanie pisemnie swojego stanowiska pozwoli na zapoznanie się z nim przez Sąd w każdym czasie, a nadto umożliwi w znacznym stopniu uniknąć pomyłek i przeoczeń, jakie niejednokrotnie czując atmosferę sali sądowej, popełnia oskarżony.

Odpowiedź na prywatny akt oskarżenia, nie ma specjalnej formy, ale jak każde pismo procesowe musi spełniać minimalne wymogi, określone w art. 119 § 1 kp.k. Oznacza to, że prywatny akt oskarżenia musi zawierać:

  • oznaczenie organu, do którego jest skierowane (np. Sąd Rejonowy dla Warszawy -Żoliborza w Warszawie, IV Wydział Karny) oraz sprawy, której dotyczy (chodzi o podanie sygnatury akt, która będzie podana w piśmie przewodnim Sądu doręczającym Ci prywatny akt oskarżenia, np. IV K 12/16),

  • oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo (warto abyś oznaczył obydwie strony procesu, tj. dane oskarżyciela prywatnego – które znajdziesz w prywatnym akcie oskarżenia oraz swoje dane, jako oskarżonego),

  • treść wniosku lub oświadczenia( przed treścią powinieneś zamieścić nagłówek :odpowiedź na prywatny akt oskarżenia, przechodząc dalej powinieneś wskazać, iż nie podzielasz argumentacji przytoczonej przez oskarżyciela prywatnego i wnosisz np. o umorzenie postępowania, czy warunkowe umorzenie postępowania – treść wniosku zależy od okoliczności danej sprawy), w miarę potrzeby uzasadnieniem (w uzasadnieniu powinieneś przytoczyć stan faktyczny sprawy, tj. wskazać przebieg zdarzenia w związku z którym zostałeś oskarżony, a dodatkowo – w miarę możliwości, możesz powołać argumentację prawną, wskazują konkretne przepisy ustawy karnej),

  • datę i podpis.

Odpowiedź na prywatny akt oskarżenia wnosi się bezpośrednio do Sądu, z którego doręczono prywatny akt oskarżenia, a więc do Sądu I instancji przed którym sprawa zawisła.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 5 komentarzy

Jak przesłuchiwać świadka w sprawach z oskarżenia prywatnego?

Celem niniejszego artykułu jest opisanie przebiegu przesłuchania świadka. Zdobyte doświadczenie zawodowe pokazuje, że strony postępowania mają bardzo często problem z przesłuchaniem świadka, a dokładniej z zadawaniem pytań.

Na wstępie należy wyjaśnić jak w ogóle dochodzi do przesłuchania świadka.

Sąd na wniosek którejkolwiek ze stron dopuszcza dowód w postaci przesłuchania w charakterze świadka Jana Kowalskiego. Następnie Jan Kowalski dostaje wezwanie do stawienia się w charakterze świadka w Sądzie na konkretną datę oraz godzinę.

Kiedy dochodzi do rozprawy Sąd wzywa wszystkich na salę sądową w celu sprawdzenia obecności, w tym wezwanego świadka. Potem Sąd usuwa świadka z sali rozpraw, następnie przeprowadza czynności procesowe wyłącznie w obecności stron i po rozpoczęciu postępowania dowodowego wzywa świadka ponownie na salę rozpraw celem jego przesłuchania.

Przesłuchanie świadka rozpoczyna się od odebrania od niego następujących danych:

  • imienia i nazwiska,

  • wieku,

  • wykształcenia,

  • stosunku do stron postępowania (chodzi o ustalenie ewentualnego pokrewieństwa lub pozostawania we wspólnym pożyciu)

Po ustaleniu powyższych danych, Sąd pyta czy świadek był wcześniej karany za składanie fałszywych zeznań oraz poucza go o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajanie prawdy, stanowiących przestępstwo z art. 233 § 1 k.k., a następnie pyta, czy świadek zrozumiał treść pouczeń.

Sąd po odebraniu tych danych pyta się stron procesu czy żądają odebrania przyrzeczenia od świadka. Przyrzeczenie ma celu nadanie rangi zeznaniom świadka. Zgodnie z art. 188 § 1 k.p.k. treść przyrzeczenia jest następująca:Świadomy znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome.

Jeżeli żadna ze stron nie chce odebrać od świadka przyrzeczenia, wówczas Sąd nie przeprowadza takiej czynności. Natomiast jeżeli któraś ze stron ma podstawy wątpić w szczerość zeznań świadka może poprosić o odebranie przyrzeczenia. Jeżeli do tego dojdzie, wówczas wszyscy obecni na sali sądowej oprócz Sądu wstają i świadek powtarza za Sądem treść przyrzeczenia. Po wszystkich tych czynnościach następuje przesłuchanie świadka. W pierwszej kolejności pytania zadaje oskarżyciel, a następnie oskarżony.

Jeżeli chodzi o sam sposób przesłuchiwania świadka, to należy zadawać pytania dotyczące:

  • czy świadek w ogóle posiada wiedzę na temat rozpatrywanej przez Sąd sprawy;

  • jeżeli posiada jakąkolwiek wiedzę, to skąd ją powziął;

  • czy był naocznym świadkiem zdarzenia czy słyszał o okolicznościach sprawy od kogoś innego;

Podkreślenia wymaga okoliczność, iż nie można zadawać świadkowi pytań, które:

  • są nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

  • sugerują odpowiedź świadkowi;

  • prowadzą do subiektywnego spostrzegania przez świadka pewnych okoliczności.

W praktyce istnieje wiele metod przesłuchania świadka. Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, iż najlepszą metodą, pozwalającą na uzyskanie od świadka jak najwięcej istotnych informacji dotyczących zdarzenia, jest metoda zadawania pytań od ogólnych, dotyczących samego związku świadka z daną sytuacją, do bardziej szczegółowych. Taki sposób przeprowadzania przesłuchania umożliwia uzyskanie pełnego a zarazem chronologicznego obrazu przebiegu zdarzenia. Świadek ma bowiem początkowo możliwość swobodnej wypowiedzi, może oswoić się z atmosferą sali sądowej i zanim dojdzie do pytań szczegółowych może – bez niepotrzebnej presji i stresu – uporządkować sobie przebieg zdarzenia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Inicjatywa dowodowa w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie problematyki inicjatywy dowodowej w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania karnego z 1 lipca 2015r.

Jak była już mowa w artykule: Jak zgłosić dowód w postępowaniu prywatnoskargowym?, inicjatywa dowodowa w sprawach z oskarżenia prywatnego co do zasady leży po stronie pokrzywdzonego, który przejmując w procesie rolę analogiczną do roli prokuratora w sprawach publicznoskargowych, musi udowodnić winę oskarżonego.

W obowiązującym do 1 lipca 2015 roku stanie prawnym, oskarżyciel prywatny mógł w tym zakresie liczyć na pewną pomoc ze strony Sądu, gdyż zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 167 art. dowody przeprowadzało się na wniosek stron, podmiotu określonego w art. 416 k.p.k. lub z urzędu.

W poprzednim stanie prawnym Sąd miał zatem możliwość zarządzić przeprowadzenie określonego dowodu – niezależnie od stanowiska stron procesu, gdy tylko uznał, że dowód taki może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie uprawnienie Sądu miało znaczenie szczególnie w sytuacjach, gdy strony postępowania przyjmowały postawę bierną i nie występowały z żadnymi wnioskami dowodowymi. W takiej sytuacji bowiem, Sąd mógł samodzielnie ustalać stan faktyczny sprawy powołując stosowne dowody.

W związku z nowelizacją Kodeksu postępowania karnego, która weszła w życie z dniem 1 lipca 2015 roku, nastąpiły istotne zmiany w zakresie przeprowadzania dowodów.

Obecnie, w myśl znowelizowanego przepisu art. 167 kp.k. W postępowaniu przed Sądem, które zostało wszczęte z inicjatywy strony, dowody przeprowadzana są przez strony po ich dopuszczeniu przez przewodniczącego lub Sąd. W razie niestawiennictwa strony, na której wniosek dowód został dopuszczony, a także w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, dowód przeprowadza Sąd w granicach tezy dowodowej. W wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, Sąd może dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu.

Jak wynika z powyższego, obecnie wnioskowanie o przeprowadzenie dowodu leży wyłącznie w gestii stron procesu, zaś Sąd może dopuścić dowód z urzędu tylko w wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami wypadkach.

Zauważyć należy, ze ustawa karna nie wskazuje wprost o jakie szczególne sytuacje chodzi, w tym zakresie – z racji na niedługi okres obowiązywania tego przepisu- nie obowiązuje także utrwalony pogląd doktryny czy orzecznictwa. Można jednak podejrzewać, że dopuszczanie i przeprowadzanie dowodu z urzędu będzie uzasadnione np. wówczas gdy czynności procesowe oskarżonego, nie korzystającego z pomocy profesjonalnego obrońcy będą na tyle nieudolne, że nie będzie on potrafił wykazać skutecznie jakiegokolwiek dowodu przemawiającego na jego korzyść.

Działając w sprawie jako oskarżyciel prywatny bądź oskarżony musisz mieć zatem na uwadze fakt, iż obecnie wszelka inicjatywa dowodowa leży wyłącznie po Twojej stronie i tylko od Twojej aktywności procesowej zależy, czy rozstrzygnięcie Sądu będzie dla Ciebie korzystne. Dlatego też powinieneś na każdym etapie postępowania gromadzić i przedstawiać wszelkie dowody zgodne z Twoim stanowiskiem procesowym.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tockae – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Pokrzywdzony przestępstwem spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § k.k., jako osoba najbliższa dla sprawcy

W ramach wprowadzenia do tematyki niniejszego artykułu, należy zauważyć, iż wyróżnienie statusu „osoby najbliższej” na gruncie prawa karnego wynika z potrzeby uwzględnienia specyfiki relacji pomiędzy osobami najbliższymi w karnoprawnej interwencji państwa. Często bowiem istniejące pomiędzy stronami postępowania relacje mają wpływ na jakość i skuteczność prowadzonego procesu.

Katalog osób, które na gruncie Kodeksu karnego uznawane są za osoby najbliższe, jest dość obszerny. Zgodnie bowiem z art. 115 § 11 k.k. osobą najbliższą jest:

  • małżonek,

  • wstępny (to każdy z krewnych wywodzących się w linii prostej od wspólnego przodka : rodzice, dziadkowie, babcie, pradziadkowie itd.),

  • zstępny (dzieci, wnuki, prawnuki),

  • rodzeństwo (dotyczy również rodzeństwa przyrodniego),

  • powinowaty w tej samej linii lub stopniu (powinowactwem jest stosunek rodzinny pomiędzy małżonkiem a krewnymi współmałżonka, powinowatym będzie np. teść, teściowa, szwagier),

  • osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek (tj. osoba adoptowana oraz jej małżonek),

  • osoba pozostająca we wspólnym pożyciu (tj. konkubent- osoba, którą pomimo niepozostawania w związku małżeńskim, łączą z inną osobą więzy charakterystyczne dla związku małżeńskiego: rzeczywista więź emocjonalna, fizyczna i gospodarcza, właściwa dla takiego związku, osobą najbliższą nie będzie zatem osoba którą łączą z inna osobą wyłącznie stosunki seksualne).

Powyższy katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że osobą najbliższą na gruncie prawa karnego będzie wyłącznie osoba wskazana w art. 115 § 11 k.k., nie będzie nią zatem np. kuzyn czy wujek.

W kontekście przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego, ustalenie relacji łączących pokrzywdzonego ze sprawcą przestępstwa, ma znaczenie wyłącznie w przypadku przestępstwa spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k.

Zauważyć bowiem należy, że przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu (zarówno gdy sprawca działał umyślnie, jak i nieumyślnie) co do zasady ścigane jest z oskarżenia prywatnego (więcej na ten temat w artykule: Przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k.). Jeżeli jednak pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamieszkała wspólnie ze sprawcą to wówczas w myśl art. 157 § 4 k.k., umyślne lekkie uszkodzenie ciała jest ścigane na wniosek (po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu przy udziale Prokuratora).

Przykładowo, X został uderzony przez swojego siostrzeńca w twarz wskutek czego doznał złamania kości nosa bez przemieszczenia – w takim wypadku chcąc aby siostrzeniec poniósł odpowiedzialność karną za swój czyn, X musi złożyć przeciwko niemu prywatny akt oskarżenia o czyn z art. 157 § 2 k.k.

Jeżeli jednak, w opisywanej powyżej sytuacji X zostałby uderzony przez swojego syna, wówczas zamiast kierować przeciwko niemu prywatny akt oskarżenia, powinien złożyć na Policji wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa. Po złożeniu takiego wniosku sprawa będzie się już toczyć w trybie publicznoskargowym.

Podsumowując, o trybie ścigania przestępstwa lekkiego uszczerbku na zdrowiu decydują relacje zachodzące między sprawcą a pokrzywdzonym. W przypadku gdy będą oni dla siebie osobami najbliższymi w rozumieniu art. 115 § 11 k.k. wówczas, przestępstwo to będzie ścigane nie z oskarżenia prywatnego, a na wniosek pokrzywdzonego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Czy jako oskarżony możesz domagać się umorzenia postępowania prywatnoskargowego z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu?

W niniejszym artykule zostanie przedstawiona instytucja umorzenia postępowania prywatnoskargowego z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu, z punktu widzenia oskarżonego.

Jak zostało już wskazane w artykule: Umorzenie postępowania z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu w sprawie o przestępstwo zniesławienia lub zniewagi

w praktyce, może zdarzyć się tak, że mimo wszczęcia postępowania karnego Sąd dokonując analizy zarzucanego oskarżonemu czynu, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. podejmie decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość tego czynu.

Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu dokonywana jest przez Sąd przez pryzmat kryteriów określonych w art. 115 § 2 k.k. W myśl tego przepisu przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu Sąd bierze pod uwagę:

      • rodzaj i charakter naruszonego dobra (np. cześć, dobre imię),

      • rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody (np. fakt czy pomówienie danej osoby skutkowało jej poniżeniem lub utratą zaufania w danym środowisku),

      • sposób i okoliczności popełnienia czynu (np. działanie sprawcy z premedytacją, niewłaściwe zachowanie się samego pokrzywdzonego),

      • wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków (ta okoliczność dotyczy tylko ściśle określonej kategorii przestępstw np. przestępstwo naruszenia obowiązku zabezpieczenia danych z art. 52 ustawy o ochronie danych osobowych),

      • postać zamiaru,

      • motywację sprawcy (czym kierował się sprawca popełniając przestępstwo, jakie były pobudki jego działania),

      • rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Co warte uwagi, przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu nie mają znaczenia właściwości i warunki osobiste sprawcy (np. jego poprzednia karalność, wiek, zawód, sytuacja materialna).

Umorzenie postępowania karnego jest instytucją korzystną dla sprawcy przestępstwa. Wyraża się to w tym, że Sąd mimo, iż ustali fakt popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, co z kolei skutkuje zakończeniem procesu bez wyciągania wobec oskarżonego jakichkolwiek negatywnych konsekwencji prawno-karnych. W przypadku umorzenia postępowania oskarżony zachowuje status osoby niekaranej, ponadto informacja o tym, że przedmiotowe postępowanie w ogóle się toczyło nie jest odnotowywana w żadnym systemie.

Jeżeli zatem zostałeś oskarżony o popełnienie przestępstwa prywatnoskargowego, a uważasz, iż Twój czyn charakteryzuje się znikomą społeczną szkodliwością, warto abyś miał na względzie, iż przysługuje Ci prawo do złożenia wniosku o umorzenie prowadzonego przeciwko Tobie postępowania.

Wniosek taki możesz złożyć na każdym etapie postępowania, choć zasadnym jest przedstawienie Sądowi stanowiska w przedmiocie umorzenia postępowania już w początkowej fazie procesu, tj. po doręczeniu Ci odpisu prywatnego aktu oskarżenia.

Wniosek o umorzenie postępowania karnego z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu powinien zawierać:

  1. oznaczenie Sądu, do którego wniosek jest kierowany,imię i nazwisko oskarżonego, sygnaturę akt sprawy;

  2. zatytułowanie pisma „Wniosek o umorzenie postępowania karnego z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu”;

  3. krótki opis stanu faktycznego, tj. okoliczności popełnienia przestępstwa; pisemne potwierdzenie przyznania się do zarzuconego czynu;

  4. wskazanie argumentów przemawiających za stwierdzeniem, iż popełnione przez oskarżonego przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego charakteryzuje się znikomym stopniem społecznej szkodliwości (np. brak wymiernej szkody po stronie pokrzywdzonego, incydentalny charakter zdarzenia);

  5. przedstawienie argumentów dotyczących samego oskarżonego, uzasadniających celowość umorzenia postępowania karnego oraz dokumentów na ich potwierdzenie.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Umorzenie postępowania prywatnoskargowego z powodu przedawnienia karalności przestępstwa

Jak zostało już wskazane artykule: Umorzenie postępowania prywatnoskargowego mogą pojawić się takie sytuacje, gdy po wpłynięciu do Sądu prywatnego aktu oskarżenia, postępowanie w sprawie zostanie umorzone, tj. zostanie zakończone bez merytorycznego rozpoznania, przy czym sprawca przestępstwa nie poniesie żadnych konsekwencji karnoprawnych.

Przesłanki umorzenia postępowania karnego zostały zawarte w art. 17 § 1 k.p.k. Zgodnie z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. jedną z takich przesłanek jest przedawnienie karalności czynu.

Powyższa przyczyna umorzenia postępowania karnego, w kontekście przestępstw prywatnoskargowych ma szczególne znaczenie. Wynika to ze specyficznie określonych terminów przedawnienia przestępstw prywatnoskargowych, które są znacznie krótsze w porównaniu do przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego.

Zgodnie z art. 101 § 2 k.k., Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia”.

Jak wynika z powołanego przepisu, w odniesieniu do przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego obowiązują dwa oddzielnie biegnące terminy przedawnienia karalności.

Ostatecznym terminem przedawnienia, jest termin 3-letni, który wyznacza maksymalną granicę możliwości wszczęcia postępowania karnego przeciwko sprawcy przestępstwa prywatnoskargowego.

Aby przerwać okres przedawnienia musisz przed upływem wskazanych terminów złożyć prywatny akt oskarżenia, w którym wyraźnie wskażesz osobę sprawcy.

W praktyce wykazanie, iż nie nastąpiło jeszcze przedawnienie karalności przestępstwa, może okazać się problematyczne, w szczególności gdy chodzi o zachowanie rocznego terminu od momentu dowiedzenia się o osobie sprawcy przestępstwa, w sytuacji gdy ten moment nie pokrywa się z momentem popełnienia przestępstwa. Przykładowo taki przypadek może dotyczyć przestępstwa zniesławienia popełnionego w sieci, gdy pokrzywdzony zidentyfikuje dane autora obrażającego go wpisu dopiero po jakimś czasie od jego opublikowania.

W takiej sytuacji jedynym rozwiązaniem dla pokrzywdzonego jest zgromadzenie wszelkich możliwych dowodów mających uprawdopodobnić, iż dokładnie w tym, a nie innym dniu odkrył on personalia sprawcy. Mogą to być na przykład wiadomości sms czy wydruk z poczty email, w których pokrzywdzony otrzymał informację o osobie sprawcy przestępstwa naruszającego jego dobra.

W tym miejscu należy mieć na uwadze, iż przedawnienie karalności czynu może nastąpić w toku postępowania, tj. już po jego skutecznym wszczęciu. W takim jednak wypadku, gdy postępowanie zostało już zainicjowane, termin przedawnienia karalności czynu ulega stosowanemu przedłużeniu.

Zgodnie z art. 102 k.k. jeżeli w okresie :

  • roku od dowiedzenia się przez pokrzywdzonego o osobie sprawcy lub

  • 3 lat od popełnienia przestępstwa

  • wszczęto postępowanie prywatnoskargowe, wówczas karalność przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia powyższych okresów.

Przykładowo, przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej popełnione zostało w dniu 16 marca 2015 roku, prywatny akt oskarżenia w tej sprawie został skierowany do Sądu w dniu 30 marca 2015 roku. Przedawnienie karalności przestępstwa nastąpi w dniu 16 marca 2021 roku i wówczas Sąd będzie miał obowiązek wydać postanowienie o umorzeniu postępowania prywatnoskargowego.

Jak wynika zatem z powyższego, będąc pokrzywdzonym przestępstwem ściganym z oskarżenia prywatnego musisz mieć na uwadze krótsze terminy karalności tego typu przestępstw i chcąc aby sprawca przestępstwa został ukarany powinieneś podjąć szybkie działania, które uchronią Cię od umorzenia postępowania z powodu przekroczenia terminu karalności przestępstwa.

Jeżeli jednak dojdzie do wydania postanowienia umarzającego postępowanie musisz mieć na względzie, iż w takim przypadku przysługuje Ci prawo do złożenia zażalenia na decyzję Sądu w tym przedmiocie.

Dodać przy tym należy, że zasadność wniesienia zażalenia na postanowienie umarzające postępowanie prywatnoskargowe z powodu przedawnienia karalności czynu zależy oczywiście od okoliczności danej sprawy.

W niektórych przypadkach przekroczenie ustawowych terminów może być wyraźne i bezdyskusyjne, w innych zaś może pojawić się rozbieżność w zakresie ustalenia terminu popełnienia czynu zabronionego (np. pokrzywdzony wskazuje datę 1 stycznia 2010 roku zaś oskarżony 31 grudnia 2009 roku), a co za tym idzie może dojść do błędnego określenia maksymalnego 3-letniego terminu przedawnienia przestępstwa prywatnoskargowego.

W takim wypadku, wnosząc zażalenie na postanowienie Sądu musisz dysponować konkretnymi dowodami na poparcie swojego stanowiska odnośnie czasu popełnienia przestępstwa, a co za tym idzie właściwego terminu przedawnienia jego karalności. W tym celu możesz powołać się nie tylko na zeznania świadków ale również na inne środki dowodowe np. nagrania, smsy itp.

Zażalenie na postanowienie Sądu umarzające postępowanie wnosi się do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego, który wydał zaskarżone postanowienie w terminie 7 dni liczonych od:

  • ogłoszenia postanowienia – w wypadku gdy byłeś obecny na ogłoszeniu postanowienia;

  • doręczenia postanowienia – w wypadku, gdy nie byłeś obecny przy ogłoszeniu postanowienia.

musisz złożyć zażalenie do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego – który wydał zaskarżone postanowienie (więcej na ten temat w artykule: Jak odwołać się od decyzji Sądu w przedmiocie umorzenia postępowania prywatnoskargowego?)

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz