Odstąpienie od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa zniewagi

Przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k. jest występkiem ściganym z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że postępowanie karne inicjowane jest prywatnym aktem oskarżenia składanym do Sądu przez samego pokrzywdzonego (ewentualnie ustną skargą na Policji).

Zgodnie z art. 216 § 1 k.k. kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. W przypadku, gdy przestępstwo zniewagi zostało popełnione za pomocą środków masowego komunikowania (internet, telewizja, radio), wówczas – w myśl art. 216 § 2 k.k. – jego sprawca naraża się dodatkowo na karę do roku pozbawienia wolności.

Jak zostało już wskazane w artykule Sankcje karne za przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k., w niektórych przypadkach Sąd pomimo uznania sprawcy przestępstwa zniewagi za winnego zarzucanego mu czynu i wydaniu wobec niego wyroku skazującego, może odstąpić od wymierzenia mu kary. Celem niniejszego artykułu jest opisanie okoliczności, w jakich może to nastąpić.

Jak wynika z art. 216 § 3 k.k.: „Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, Sąd może odstąpić od wymierzenia kary”‚.

Na gruncie prawa karnego wskazane powyżej przypadki zachowania pokrzywdzonego, które mogą stanowić podstawę do odstąpienia od wymierzenia kary sprawcy przestępstwa, określa się jako prowokację i retorsję.

Prowokacja jest zachowaniem pokrzywdzonego podjętym przed popełnieniem na jego szkodę przez oskarżonego przestępstwa zniewagi. W omawianym przypadku zniewaga jest swego rodzaju „odpowiedzią” sprawcy na zachowanie pokrzywdzonego. Chodzi tu o zachowanie wyzywające, aroganckie, które popycha sprawcę do popełnienia czynu zabronionego.

Za zachowanie wyzywające można uznać przykładowo:

  • zaczepki słowne (wszelkiego rodzaju nieprzyzwoite, obraźliwe czy niecenzuralne słowa);

  • prowokacyjne gesty (np. pokazanie języka, środkowego palca);

  • uciążliwe zachowanie (np. głośne słuchanie muzyki, celowe zniszczenie jakiejś rzeczy)

Należy mieć na uwadze, że zachowanie pokrzywdzonego musi być uznane za wyzywające z punktu widzenia ogólnie przyjętych norm i zwyczajów, a nie wyłącznie z punktu widzenia samego sprawcy.

Co istotne, wyzywające zachowanie musi być niewłaściwe, stąd też nie będzie uznane za prowokację podejmowanie zachowań grzecznościowych polegających np. na zwróceniu uwagi innej osobie.

Wyzywające zachowanie pokrzywdzonego może być skierowane bezpośrednio w stosunku do sprawcy zniewagi, lub w stosunku do innej osoby, ale koniecznie w obecności sprawcy i w taki sposób, aby dotyczyło to sprawcy i oddziaływało na jego zachowanie. Jak podkreśla się w nauce prawa karnego, nie jest przy tym istotne, czy między sprawcą a osobą trzecią występuje jakakolwiek więź, może być to osoba całkowicie obca dla sprawcy przestępstwa zniewagi.

Przykładowo, pokrzywdzony X wykonuje obraźliwe gesty w stosunku do współpasażerki autobusu, w obecności sprawcy Y, na co Y zareaguje użyciem niecenzuralnych czy obraźliwych słów pod adresem X. W opisywanym przypadku zachowanie Y będzie mogło być rozpatrywane przez Sąd przez pryzmat prowokacyjnego zachowania pokrzywdzonego X, a co za tym idzie Sąd będzie mógł odstąpić od wymierzenia kary wobec sprawcy Y.

Dodać należy, że pomiędzy zachowaniem pokrzywdzonego a reakcją sprawcy musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy, w tym sensie, że że jeśli nie byłoby prowokacji, to nie byłoby także zniewagi. Jest to również równoznaczne z faktem, że oba zachowania muszą pozostawać w bliskim związku czasowym. Reakcja sprawcy na prowokacyjne zachowanie pokrzywdzonego musi być podjęta niezwłocznie w jego następstwie.

Z powyższego wynika, że nie będzie podlegało ocenie pod kątem prowokacji, zachowanie sprawcy, który znieważa pokrzywdzonego np. po kilku dniach od momentu, gdy pokrzywdzony skierował w stosunku do niego obraźliwe gesty.

Retorsja jest zachowaniem pokrzywdzonego następującym po jego znieważeniu przez sprawcę. Retorsja ma zatem miejsce wówczas, gdy pokrzywdzony przestępstwem zniewagi zareagował na zachowanie sprawcy, w ten sposób , że odpowiedział mu zniewagą wzajemną lub naruszył jego nietykalność cielesną. Podkreślić przy tym należy, że retorsji może dopuścić się wyłącznie pokrzywdzony i to wyłącznie wobec sprawcy znieważenia.

Retorsją będzie przykładowo sytuacja, w której pokrzywdzony X w odpowiedzi na znieważające zachowanie Y, który go opluł, uderzy Y w twarz naruszając tym samym nietykalność cielesną Y.

Jak podkreśla się w doktrynie prawa karnego, uzasadnieniem dla wyłączenia karalności przestępstwa zniewagi w przypadku prowokacji jest szczególna motywacja sprawcy wywołana wcześniejszym niewłaściwym zachowaniem pokrzywdzonego, który jest niejako „współwiny”, bo to z jego inspiracji doszło do zniewagi. Natomiast w przypadku retorsji możliwość odstąpienia od wymierzenia kary podyktowana jest głównie okolicznością, że sprawca poniósł już ujemne konsekwencje swego czynu, a ponadto pokrzywdzony osobiście „wymierzył sprawiedliwość” wobec sprawcy zniewagi.

Podsumowując, warto zatem mieć na uwadze, iż nie każde skazanie sprawcy przestępstwa zniewagi z art. 216 k.k. pociągać będzie za sobą wymierzenie mu przewidzianej przepisami kary. Jeżeli działanie sprawcy przestępstwa było bezpośrednią reakcją na prowokacyjne zachowanie pokrzywdzonego, albo gdy znieważony zareaguje na zachowanie sprawcy, w ten sposób, że odpowie mu zniewagą wzajemną lub naruszy jego nietykalność cielesną, wówczas Sąd, mimo uznania sprawcy przestępstwa za winnego zarzucanego mu czynu i wydaniu wobec niego wyroku skazującego, może odstąpić od wymierzenia mu kary.

Dodać w tym miejscu należy, że Sąd odstępując od wymierzenia kary w przypadku przestępstwa zniewagi może orzec jakikolwiek środek karny, jeśli cele kary zostaną przez ten środek spełnione (art. 59 § 1 k.k.), lub na osobnej podstawie środek karny świadczenia pieniężnego (art. 49 § 1 k.k.)

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Odstąpienie od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa zniewagi

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


× cztery = 8

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>