Umorzenie postępowania prywatnoskargowego

Celem niniejszego artykułu jest omówienie instytucji umorzenia postępowania prywatnoskargowego.

Umorzenie postępowania oznacza jego zakończenie bez merytorycznego rozpatrzenia sprawy, jeżeli dalsze postępowanie okaże się niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe.

Przesłanki umorzenia postępowania zostały wskazane w art. 17 § 1 k.p.k. zgodnie z którym: Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:

  1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (przypadek ten dotyczy sytuacji, gdy popełnienie przestępstwa w ogóle nie miało miejsca, jak i sytuacji, gdy postępowanie karne było prowadzone przeciwko niewłaściwemu oskarżonemu),

  2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa (dotyczy sytuacji gdy czyn co prawda miał miejsce, jednak nie zawiera on wszystkich znamion określonego przestępstwa np. zniesławiający zarzut był prawdziwy. Dotyczy to również sytuacji, gdy oskarżony działał w ramach tzw. obrony koniecznej, w stanie wyższej konieczności, pod wpływem błędu lub był niepoczytalny) ,

  3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma (dotyczy to sytuacji, gdy dany czyn co prawda wypełnia wszystkie znamiona przestępstwa, jednakże w odczuciu społecznym jest nie jest on nacechowany wysoką ujemną wartością, np. kradzież bułki),

  4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze (kodeks karny przewiduje liczne przypadki, gdy mimo popełnienia danego czynu, sprawca nie podlega karze, np. art. 15 § 1 kk,zgodnie z którym nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącego znamię czynu zabronionego) ,

  5. oskarżony zmarł,

  6. nastąpiło przedawnienie karalności (kodeks karny w art. 101 określa terminy przedawnienia dla danej grupy przestępstw, np. gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa przedawnienie jego karalności następuje z upływem 30 lat od jego popełnienia, natomiast gdy czyn ścigany jest z oskarżenia prywatnego jego karalność ustaje z upływem roku od momentu gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od popełnienia przestępstwa),

  7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się (stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocne postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej) ,

  8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych (cudzoziemcy – sprawcy czynów karalnych, w tym przestępstw i wykroczeń popełnionych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają prawu polskiemu) ,

  9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela (jeżeli np. w sprawie prywatnoskargowej o przestępstwo zniesławienia, oskarżycielem jest osoba nie będąca pokrzywdzoną czynem przestępnym, to postępowanie takie nie powinno być wszczęte, a już wszczęte powinno zostać umorzone),

  10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej (dotyczy to sytuacji gy brak jest właściwych zezwoleń odpowiednich organów na pociągnięcie do odpowiedzialności np. posłów i senatorów, członków Trybunału Stanu, sędziów, czy też prokuratorów lub np. w przypadku przestępstwa zniszczenia mienia ruchomego z art. 288 k.k. gdy pokrzywdzony przestępstwem nie złoży wniosku o ściganie jego sprawcy),

  11. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie (np.abolicja, jako powszechny akt łaski,

Specyfika przestępstw prywatnoskargowych powoduje, że nie wszystkie wymienione powyżej przesłanki znajdą w ich przypadku zastosowanie, np. przesłanka braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej (dotyczy przestępstw ściganych na wniosek).

W praktyce najczęstszymi przyczynami umorzenia postępowania prywatnoskargowego będzie:

  • przedawnienie karalności czynu,

  • znikoma społeczna szkodliwość czynu,

  • brak danych, które dostatecznie uzasadniałyby podejrzenie popełnienia przestępstwa,

  • ustalenie, że czyn sprawcy nie zawiera wszystkich znamion przestępstwa prywatnoskargowego.

Należy zauważyć, że katalog zawarty w art. 17 § 1 k.p.k. nie jest katalogiem zamkniętym. Kodeks postępowania karnego zawiera szereg innych przypadków, kiedy postępowanie może być umorzone. W przypadku spraw prywatnoskargowych, przesłanką umorzenia postępowania może być np.

  • nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej,

  • odstąpienie przez oskarżyciela od oskarżenia przed otwarciem rozprawy głównej, a także po tym terminie, a przed prawomocnym zakończeniem sprawy, jeżeli wyrazi na to zgodę oskarżony.

Umorzenie postępowania w sprawie prywatnoskargowej następuje wyłącznie na etapie postępowania sądowego (z uwagi na brak postępowania przygotowawczego). Umarzając postępowanie Sąd wydaje postanowienie, w którym wskazuje przyczynę umorzenia.

W sytuacji, gdy Sąd wydał w Twojej sprawie postanowienie o umorzeniu postępowania, możesz złożyć zażalenie na to postanowienie w terminie 7 dni liczonych od :

  • ogłoszenia postanowienia – w wypadku gdy byłeś obecny na ogłoszeniu postanowienia;

  • doręczenia postanowienia – w wypadku, gdy nie byłeś obecny przy jego ogłoszeniu.

Zażalenie wnosi się do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego – który wydał zaskarżone postanowienie (więcej na ten temat w artykule: Jak odwołać się od decyzji Sądu w przedmiocie umorzenia postępowania prywatnoskargowego?)

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Jak zgłosić dowód w postępowaniu prywatnoskargowym?

W postępowaniu prywatnoskargowym inicjatywa dowodowa co do zasady leży po stronie oskarżyciela prywatnego, który pełni w procesie rolę analogiczną do roli prokuratora w postępowaniu publicznoskargowym. Wyjątek w tym zakresie dotyczy przestępstwa zniesławienia w przypadku którego występuje częściowe odwrócenie ciężaru dowodowego. Przejawia się to w fakcie, iż oskarżony chcąc uniknąć odpowiedzialności karnej za swój czyn musi udowodnić, że uczyniony przez niego zarzut był prawdziwy.

Oprócz wskazanego przypadku, oskarżony może oczywiście zgłaszać swoje wnioski dowodowe, jednakże nie należy to nigdy do jego obowiązków a jedynie do uprawień, których brak realizacji może spowodować ujemne konsekwencje po stronie oskarżonego.

W każdej sprawie postępowanie dowodowe ma istotne znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności karnej oskarżonego. Warto zatem jest wiedzieć jak złożyć wniosek dowodowy przed Sądem.

Na podstawie art. 167 § 1 k.p.k. dowody przeprowadza się na wniosek stron a w wyjątkowych wypadkach także z urzędu.

Wniosek dowodowy może być zgłoszony w formie ustnej (na rozprawie do protokołu) bądź w formie pisemnej. Wskazać w tym miejscu należy, iż w praktyce lepiej jest złożyć wniosek dowodowy na piśmie bowiem Sąd w każdym momencie będzie mógł zapoznać się z jego treścią, a nadto w przypadku wniosków pisemnych łatwiej jest uniknąć pomyłek i nieścisłości.

Prawidłowo napisany wniosek dowodowy w pierwszej kolejności powinien czynić zadość wymogom formalnym wskazanym w art. 119 k.p.k. zgodnie z którym każde pismo procesowe powinno zawierać:

  • oznaczenie organu do którego składany jest wniosek (np. Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie, III Wydział Karny);

  • oznaczenie strony, czyli osoby składającej dany wniosek (w omawianym wypadku będzie to oskarżyciel prywatny bądź oskarżony),

  • oznaczenie sygnatury sprawy ( numer sprawy, pod którą jest prowadzona sprawa np. III K 34/15),

  • podpis i data osoby składającej wniosek

Oprócz elementów minimalnych pisma procesowego, każdy wniosek dowodowy powinien zawierać:

  • dokładne oznaczenie dowodu, który ma być przeprowadzony oraz

  • okoliczność na jaką ma zostać przeprowadzony ( tj. co ten dowód ma udowodnić).

Podkreślić w tym miejscu należy, że ustawa karna nie stawia wymogu wskazywania podstawy prawnej wniosku dowodowego, którą jest art. 167 k.p.k.

Przykładowo chcąc zgłosić dowód z zeznań świadka w pierwszej kolejności musisz podać imię i nazwisko osoby która ma być przesłuchana, a także jej adres zamieszkania (tak by Sąd w przypadku dopuszczenia dowodu mógł wezwać świadka na rozprawę). Jeżeli nie jesteś w stanie podać dokładnego adresu świadka możesz podać jakiekolwiek dane umożliwiające jego zlokalizowanie np. miejsce pracy czy stanowisko pracy.

Np. Wnoszę o przesłuchanie w charakterze świadka Jana Kowalskiego, zam. przy ul. Królewskiej 22, 02-000 Warszawa

Następnie musisz wskazać okoliczność na jaką zawnioskowany przez Ciebie świadek ma zeznawać, np. na okoliczność naruszenia mojej nietykalności cielesnej przez X poprzez uderzenie mnie w twarz w autobusie miejskim w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wnioski dowodowe możesz zgłaszać do momentu zamknięcia przewodu Sądowego, jednakże warto abyś pamiętał że im szybciej dana okoliczność zostanie udowodniona tym większe szanse na to, że Twoja sprawa zostanie rozpoznana sprawnie i bez zbędnej zwłoki.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Oskarżony i jego prawa w postępowaniu prywatnoskargowym

Niniejszy artykuł został poświęcony kwestii sytuacji procesowej oskarżonego w postępowaniu prywatnoskargowym.

Oskarżonym jest osoba przeciwko której skierowano do Sądu prywatny akt oskarżenia. Status oskarżonego nabywa się z chwilą skutecznego wniesienia do Sądu prywatnego aktu oskarżenia.

Podkreślenia wymaga fakt, że oskarżony jest co do zasady (wyjątek stanowi przestępstwo zniesławienia w przypadku którego to na oskarżonym spoczywa ciężar udowodnienia, że podniesiony przez niego zarzut był prawdziwy) stroną bierną postępowania, gdyż to na oskarżycielu prywatnym ciąży obowiązek wykazania jego winy. Oznacza to, że oskarżony nie musi w żaden sposób aktywnie uczestniczyć w postępowaniu, jego rola może ograniczyć się wyłącznie do stawiennictwa na rozprawach na wezwanie Sądu i oczekiwania na prawomocne zakończenie sprawy.

Z uwagi na obiektywnie niekorzystne położenie w procesie, ustawa karna przyznaje oskarżonemu szereg uprawień służących realizacji prawa do obrony.

Uprawienia oskarżonego w postępowaniu prywatnoskargowym nie różnią się od uprawień oskarżonego w postępowaniu toczącym się z oskarżenia publicznego. Wyjątek w tym zakresie może stanowić uprawienie oskarżonego do złożenia wzajemnego prywatnego aktu oskarżenia (więcej na ten temat: Wzajemny akt oskarżenia w sprawach z oskarżenia prywatnego) .

Oskarżony w postępowaniu prywatnoskargowym ma m.in. prawo do:

  • uzyskania informacji o wpłynięciu prywatnego aktu oskarżenia do Sądu;

  • uzyskania informacji o terminie posiedzenia pojednawczego i terminach kolejnych rozpraw;

  • złożenia odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia;

  • złożenia wyjaśnień, odmowy złożenia wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na zadawane pytania;

  • prawo do zadawania pytań oskarżycielowi prywatnemu, świadkom oraz biegłym;

  • prawo do złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się karze w trybie art. 387 kp.k.

  • prawo do ustanowienia obrońcy;

  • prawo do składania wniosków dowodowych;

  • prawo do wglądu w akta sprawy, w tym do wykonania fotokopii i kserokopii akt;

  • prawo do złożenia wniosku o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania karnego;

  • prawo do wniesienia zażalenia na postanowienia Sądu;

  • prawo do złożenia apelacji od wyroku.

Choć jak było już wskazane, oskarżony może przyjąć w toku postępowania postawę całkowicie bierną, warto mieć na uwadze, że aktywny udział w procesie i korzystanie z przysługujących uprawień daje oskarżonemu większą szansę na skuteczną obronę.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Obowiązki oskarżonego w postępowaniu prywatnoskargowym

W artykule: Oskarżony i jego prawa w postępowaniu prywatnoskargowym została omówiona sytuacja procesowa oskarżonego pod kątem jego uprawień w toku postępowania prywatnoskargowego.

Celem niniejszego artykułu jest natomiast wskazanie podstawowych obowiązków oskarżonego.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż z uwagi na obowiązujące w procedurze karnej zasady, w tym zwłaszcza reguły w myśl której oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść, katalog obowiązków oskarżonego jest znacznie szczuplejszy aniżeli katalog jego uprawnień.

Podstawowym obowiązkiem oskarżonego jest obowiązek stawiennictwa na każde wezwanie Sądu.

W tym miejscu podkreślić należy, iż w poprzednim stanie prawnym, do postępowania z oskarżenia prywatnego stosowano odpowiednio przepisy o postępowaniu uproszczonym, zgodnie z którymi w sytuacji gdy oskarżony prawidłowo zawiadomiony o terminie nie stawił się na rozprawę możliwe było przeprowadzenie postępowania bez jego udziału, oraz wydanie wyroku zaocznego w sytuacji, gdy na rozprawę nie stawił się także obrońca oskarżonego.

Obecnie, w związku z nowelizacją kodeksu postępowania karnego, która weszła w życie w dniu 1 lipca 2015 r. w procedurze karnej nie funkcjonuje już postępowanie uproszczone, w związku z czym do postępowań toczących się z oskarżenia prywatnego stosuje się przepisy o postępowaniu zwyczajnym, w którym to nie ma możliwości wydania wyroku zaocznego.

Trzeba mieć przy tym jednocześnie na względzie, iż zgodnie z treścią znowelizowanego art. 374 § 1 k.p.k. oskarżony ma prawo (nie obowiązek) brać udział w rozprawie jednak przewodniczący lub Sąd mogą uznać jego obecność za obowiązkową.

Można jednak pokusić się o stwierdzenie, iż w praktyce w sprawach prywatnoskargowych taka sytuacja nigdy nie będzie miała miejsca, a Sąd każdorazowo będzie wzywać oskarżonego do osobistego stawiennictwa na rozprawę. Taki tok rozumowania wynika bezpośrendio z faktu, iż w postępowaniu prywatnoskargowym nie występuje postępowanie przygotowawcze w związku z czym na etapie postępowania sądowego, Sąd nie dysponuje wyjaśnieniami oskarżonego, które ewentualnie mógłby odczytać na rozprawie w razie jego nieusprawiedliwionej nieobecności.

Jest to o tyle istotne, gdy zważy się na fakt, iż wyjaśnienia oskarżonego w sprawie ściganej w trybie prywatnoskargowym są szczególnie cenne, bowiem w większości tego typu spraw materiał dowodowy ogranicza się wyłącznie do zeznań oskarżyciela prywatnego i wyjaśnienia oskarżonego. Dlatego też Sąd powinien wysłuchać oskarżonego i umożliwić mu ustosunkowanie się do przedstawionych mu zarzutów, a co za tym idzie powinien wezwać go do osobistego stawiennictwa na rozprawę.

Podkreślenia wymaga okoliczność, iż w sytuacji braku stawiennictwa oskarżonego na rozprawie pomimo jego prawidłowego wezwania, Sąd będzie miał możliwość zarządzenia przymusowego doprowadzenia oskarżonego na rozprawę (za pośrednictwem Policji).

Dodać należy, iż obecność oskarżonego na posiedzeniu pojednawczym, które w sprawach prywatnoskargowych obligatoryjnie poprzedza rozprawę, jest także obowiązkowe, a jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo skutkuje skierowaniem sprawy na rozprawę.

Kolejnym istotnym obowiązkiem, pozostającym w bezpośrednim związku z obowiązkiem stawiennictwa na wezwanie Sądu, jest obowiązek informowania Sądu o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania. Realizacja tego obowiązku ma na celu zapewnienie prawidłowej komunikacji z oskarżonym, w tym zwłaszcza jego skutecznego zawiadamiania o terminach planowanych rozpraw.

Wśród obowiązków oskarżonego można ponadto wskazać obowiązek poddania się oględzinom i badaniom zleconym przez Sąd.

Kwestie poddania się przez oskarżonego badaniom i oględzinom reguluje art. 74 § 2 k.p.k. zgodnie z nim oskarżony ma obowiązek poddania się:

  • oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom niepołączonym z naruszeniem integralności ciała; wolno także w szczególności od oskarżonego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym osobom,

  • badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem chirurgicznych, pod warunkiem że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu oskarżonego, jeżeli przeprowadzenie tych badań jest nieodzowne; w szczególności oskarżony jest obowiązany przy zachowaniu tych warunków poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu, z zastrzeżeniem następnego punktu,

  • pobraniu przez funkcjonariusza Policji wymazu ze śluzówki policzków, jeżeli jest to nieodzowne i nie zachodzi obawa, że zagrażałoby to zdrowiu oskarżonego lub innych osób.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Oskarżyciel prywatny i jego prawa w postępowaniu karnym

Celem niniejszego artykułu jest opisanie sytuacji procesowej oskarżyciela prywatnego pod kątem jego uprawień w toku procesu karnego.

Oskarżyciel prywatny to osoba pokrzywdzona, której dobra prawnie chronione zostały naruszone w wyniku przestępstwa.

Niekiedy zdarza się jednak, że zamiast faktycznie pokrzywdzonego, rolę oskarżyciela prywatnego obejmuje inna osoba, np. w przypadku małoletniego oskarżycielem będzie jego przedstawiciel ustawowy (zwykle rodzic).

W postępowaniu prywatnoskargowym oskarżyciel prywatny jest stroną postępowania (jest odpowiednikiem prokuratora w postępowaniu publicznoskargowym).

Status oskarżyciela prywatnego nabywa się z chwilą dokonania określonych czynności:

  • przez skuteczne wniesienie do Sądu prywatnego aktu oskarżenia;

  • przez przyłączenie się do toczącego się postępowania do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, tj. odczytania prywatnego aktu oskarżenia (w sytuacji gdy osoba przystępująca jest pokrzywdzona tym samym przestępstwem);

  • przez złożenie oświadczenia o podtrzymaniu oskarżenia pierwotnie wniesionego przez oskarżyciela publicznego (w sytuacji gdy prokurator odstąpił od oskarżenia);

  • przez złożenie oświadczenie o wstąpieniu w prawa zmarłego oskarżyciela prywatnego.

Z uwagi na rolę procesową, oskarżyciel prywatny posiada szeroki wachlarz uprawnień, m.in. przysługuje mu prawo do :

  • uzyskania informacji o przyjęciu prywatnego aktu oskarżenia przez Sąd, a na wypadek wystąpienia braków formalnych w tymże akcie, również do poinformowania o rodzaju braków i terminie do ich uzupełnienia;

  • uzyskania informacji o terminie posiedzenia pojednawczego, jak również o terminach wszystkich kolejnych rozpraw;

  • składania zeznań;

  • składania wniosków dowodowych, na każdym etapie postępowania;

  • składania stanowisk procesowych w toku postępowania (np. z propozycją kary dla oskarżonego);

  • złożenia wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłaty od prywatnego aktu oskarżenia;

  • wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu (np. na postanowienie o umorzeniu postępowania, o uznaniu się przez Sąd za niewłaściwy i skierowaniu sprawy do rozpoznania Sądowi właściwemu);

  • wniesienia apelacji od wyroku;

  • zadawania pytań oskarżonemu, świadkom oraz biegłemu (jeżeli pojawiłby się on w postępowaniu);

  • ustanowienia pełnomocnika, w tym pełnomocnika z urzędu ( zgodnie z art. 88 k.p.k. pełnomocnikiem w procesie karnym może być wyłącznie adwokat lub radca prawny);

  • uzyskania wglądu w akta sprawy, w tym do wykonania fotokopii i kserokopii akt;

  • odstąpienia od oskarżenia (przed rozpoczęciem przewodu sądowego bez zgody oskarżonego, po rozpoczęciu przewodu sądowego za zgodą oskarżonego);

W tym miejscu podkreślić należy, że im bardziej aktywne jest uczestnictwo oskarżyciela prywatnego w procesie, tym większe są szanse na pociągnięcie sprawcy przestępstwa do odpowiedzialności karnej. Trzeba bowiem bezwzględnie pamiętać, iż oskarżyciel prywatny w postępowaniu prowatnoskargowym zastępuje prokuratora, stąd to właśnie on jest „gospodarzem” procesu i to od jego postawy zależy czy postępowanie zakończy się skazaniem sprawcy przestępstwa.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Wyłączenie jawności postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego

Celem niniejszego artykułu jest omówienie zagadnienia jawności rozpraw toczących się w sprawach z oskarżenia prywatnego.

Sprawy prywatnoskargowe są szczególnym rodzajem spraw karnych. Kodeks karny przewiduje cztery rodzaje przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego. Należą do nich:

  • przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k.;

  • przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k.;

  • przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k.;

  • przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej z art. 217 k.k.

Specyfiką spraw ściganych z oskarżenia prywatnego jest procedura zainicjowania postępowania w ich przedmiocie, która nastepuje na skutek złożenia prywatnego aktu oskarżenia przez samego pokrzywdzonego (względnie ustnej skargi na Policji).

Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego toczy się według ogólnych reguł Kodeksu postępowania karnego, z zachowaniem odrębności przewidzianych w rozdziale 52 tego kodeksu.

W związku z powyższym, w kontekście zasad przeprowadzania rozprawy karnej, zauważyć należy, iż w stosunku do spraw z oskarżenia prywatnego zastosowanie znajduje ogólna zasada wyrażona w art. 355 k.p.k. zgodnie z którym rozprawa odbywa się jawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Na gruncie omawianej problematyki, przepisem szczególnym jest natomiast art. 359 pkt 2 k.p.k. w myśl którego: „Niejawna jest rozprawa, która dotyczy sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jawnie”.

Z powyższego wynika zatem, że w przypadku przestępstwa:

  • zniesławienia (art. 212 k.k.) oraz

  • zniewagi (art. 216 k.k.)

rozprawa z mocy samego prawa odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że pokrzywdzony zażąda, by rozprawa miała charakter jawny.

Jak wskazuje się w doktrynie prawa karnego, uzasadnieniem dla wyłączenia jawności postępowania we wskazanych powyżej wypadkach jest wzgląd na ważny interes prywatny, a konkretnie dobre imię pokrzywdzonego.

W pozostałych przypadkach, tj. w sprawach o:

  • przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 2 k.k.) oraz

  • przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.);

rozprawa co do zasady będzie przebiegała jawnie.

Odstępstwa od zasady jawności postępowań karnych przewiduje art. 360 k.p.k. Zgodnie z § 1 powoływanego artykułu: „Sąd wyłącza jawność rozprawy w całości albo w części, jeżeli jawność mogłaby:

  1. wywołać zakłócenie spokoju publicznego (chodzi o sytuacje, gdy na rozprawie ujawnione zostałyby wyjątkowo bulwersujące okoliczności, które mogłyby spowodować rozruchy lub zamieszki o zasięgu społecznym)

  2. obrażać dobre obyczaje (dotyczy sytuacji, gdy przedmiotem ujawnienia na rozprawie są okoliczności drastyczne, szczególnie dotyczące sfery intymnej osób uczestniczących w postępowaniu),

  3. ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy (wiąże się to z koniecznością ochrony informacji, których ujawnienie mogłoby skutkować zaistnieniem szkody dla RP),

  4. naruszyć ważny interes prywatny (interes prywatny odnieść należy nie tylko do stron postępowania, ale także osób niebiorących udziału w postępowaniu).

W powołanych powyżej przypadkach, Sąd ma obowiązek wyłączyć jawność rozprawy. Wskazać w tym miejscu można, że w praktyce – z uwagi na specyfikę spraw z oskarżenia prywatnego, podstawą do ewentualnego wyłączenia jawności rozprawy będzie okoliczność wskazana w pkt 4 cytowanego przepisu, tj. ważny interes prywatny.

Ponadto, w myśl § 3 art. 360 k.p.k. Sąd może wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli:

  • choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub

  • na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat.

Jawność rozprawy w sprawach z oskarżenia prywatnego oznacza, że oprócz oskarżyciela prywatnego i oskarżonego na sali rozpraw mogą być obecne także inne osoby, które z różnych powodów są zainteresowane procesem (np. krewni, znajomi, sąsiedzi, osoby przypadkowe).

Wyłączenie jawności rozprawy oznacza zaś, że prawo udziału w niej – poza członkami składu orzekającego mają wyłącznie osoby biorące udział w postępowaniu. Chodzi przede wszystkim o strony postępowania (oskarżyciel prywatny, oskarżony), ich pełnomocników i obrońców, a także przedstawicieli ustawowych. Dopuścić jednak należy również obecność przedstawiciela społecznego (art. 91 k.p.k.).

Obecność powyższych osób na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności nie stanowi bowiem zagrożenia dla ujawnianych tam informacji w stopniu, który uzasadniałby interpretację wykluczającą ich udział.

Poza wskazanymi podmiotami uprawnionymi do udziału w rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności są:

  • protokolant,

  • stenograf,

  • tłumacz,

  • specjalista,

  • funkcjonariusze Policji zapewniający bezpieczeństwo na sali rozpraw,

  • wezwany biegły,

  • świadek.

Należy podkreślić, że nawet w sytuacji gdy jawność całej rozprawy zostanie wyłączona, nie dotyczy to ogłoszenia wyroku, które zawsze odbywa się przy otwartych drzwiach (por. art. 364 k.p.k.)., z tym że w przypadku, gdy jawność rozprawy została wyłączona w całości albo w części, w myśl § 364 k.p.k. przytoczenie powodów wyroku (ustnego uzasadnienia) może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości albo w części.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Jakie kroki powinna podjąć osoba, której został doręczony odpis prywatnego aktu oskarżenia?

Dotychczas większość moich artykułów poświęcona była tematyce przestępstw prywatnoskargowych z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej takim przestępstwem. Natomiast niniejszy artykuł skierowany jest do osób, które zostały oskarżone o popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego.

Często zdarza się tak, że osoba otrzymująca z Sądu odpis prywatnego aktu oskarżenia, nie wie jak ma się zachować i jakie kroki powziąć aby obronić się przed oskarżeniem.

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że jako oskarżonemu przysługuje Ci prawo do złożenia odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia, który możesz złożyć w terminie 7 dni od doręczenia Ci odpisu prywatnego aktu oskarżenia (art. 338 § 2 k.p.k.). W odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia powinieneś ustosunkować się do stawianego Ci zarzutu i przedstawić dowody przemawiające za swoją niewinnością.

W tym miejscu trzeba zauważyć, że co do zasady – z wyjątkiem sprawy o przestępstwo zniesławienia, w przypadku którego występuje częściowe odwrócenie ciężaru dowodu – ciężar udowodnienia faktu popełnienia przestępstwa spoczywa na oskarżycielu prywatnym, stąd – w zależności od okoliczności sprawy- możesz przyjąć postawę bierną, nie dążąc do wykazania swojej niewinności lub podjąć się aktywnej obrony swoich interesów.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż jako oskarżonemu przysługuje Ci również prawo do obrońcy. Może być to obrońca z wyboru (wybrany przez Ciebie adwokat lub radca prawny) albo obrońca z urzędu (wyznaczany na Twój wniosek przez Sąd z listy adwokatów lub radców prawnych mających siedzibę w okręgu Sądu rozpoznającego Twoją sprawę).

Musisz wiedzieć, że w przypadku przestępstw prywatnoskargowych, zanim dojdzie do wyznaczenia rozprawy głównej konieczne jest przeprowadzenie posiedzenia pojednawczego, którego celem jest dążenie do polubownego załatwienia sprawy i zawarcia ugody między oskarżycielem prywatnym a oskarżonym (art. 489 § 1 k.p.k.).

Twoja obecność jako oskarżonego jest na posiedzeniu pojednawczym obowiązkowa. W przypadku, gdy nie możesz pojawić się na posiedzeniu np. z powodu choroby lub innej niedającej się pokonać przeszkody, powinieneś usprawiedliwić przed Sądem swoje niestawiennictwo przesyłając w tym celu stosowne pismo wraz z właściwym dokumentem potwierdzającym przyczynę niestawiennictwa (np. zwolnienie lekarskie wystawione przez lekarza sądowego).

Jeżeli nie pojawisz się na posiedzeniu pojednawczym bez usprawiedliwienia swojego niestawiennictwa, wówczas zgodnie z art. 491 § 2 k.p.k. Sąd skieruje sprawę na rozprawę główną. Dodać w tym miejscu warto, że nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżyciela prywatnego wywołuje poważniejsze skutki, bowiem traktowana jest jako odstąpienie od oskarżenia i skutkuje umorzeniem postępowania.

W sytuacji, gdyby udało Ci się pojednać z oskarżycielem prywatnym, wówczas postępowanie karne zostaje umorzone. Jeżeli zaś do pojednania nie dojdzie, Sąd kieruje sprawę na rozprawę główną, na której Twoja obecność jest także obowiązkowa.

Rozprawa główna rozpoczyna się od odczytania prywatnego aktu oskarżenia. Po tym następuje przesłuchanie oskarżonego. Musisz pamiętać, iż jako oskarżonemu przysługuje Ci prawo do odmowy składania wyjaśnień, jak i odmowy odpowiedzi na pytania. Pytania oprócz Sądu może zadawać Ci także oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik ustanowiony w sprawie.

Warto byś miał na uwadze, że do momentu zakończenia Twojego przesłuchania na rozprawie głównej możesz złożyć wniosek o skazanie Cię w określony sposób bez przeprowadzania postępowania dowodowego, w trybie art. 387 k.p.k. We wniosku takim musisz zaproponować określoną karę (np. grzywna, ograniczenie wolności), a także wskazać okoliczności przemawiające za zasadnością zastosowania wobec Ciebie takiej instytucji (dotychczasowa niekaralność, sytuacja majątkowa lub rodzinna).

Jako oskarżony możesz również wystąpić z wnioskiem o warunkowe umorzenie prowadzonego przeciwko Tobie postępowania karnego (art. 66 k.k.) Zaletą warunkowego umorzenia postępowania jest to, iż mimo uznania Cię za winnego zarzucanego Ci czynu Sąd odstępuje od wydania wyroku skazującego i wymierzenia kary, co jest równoznaczne z zachorowaniem przez Ciebie statusu osoby niekaranej (więcej na ten temat w artykule: Warunkowe umorzenie postępowania karnego w sprawach z oskarżenia prywatnego).

Jeżeli posiadasz jakiekolwiek środki dowodowe przemawiające za Twoją niewinnością (dotyczy to zwłaszcza przestępstwa zniesławienia w przypadku którego to na oskarżonym spoczywa ciężar udowodnienia, że uczyniony przez niego zarzut był prawdziwy) możesz je zgłosić, zarówno w odpowiedzi na prywatny akt oskarżenia, jak i w trakcie rozprawy po swoim przesłuchaniu (w praktyce wygląda to tak, że po przesłuchaniu oskarżonego i pokrzywdzonego Sąd kieruje pytanie, czy strony postępowania mają jakieś wnioski dowodowe).

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego następuje zamknięcie przewodu sądowego, po czym Sąd udziela głosu stronom. W pierwszej kolejności głos zabiera oskarżyciel prywatny lub jego pełnomocnik, następnie głos przysługuje obrońcy oskarżonego i samemu oskarżonemu.

Po wysłuchaniu głosów stron Sąd wydaje wyrok. W sprawach zawiłych Sąd może odroczyć wydanie wyroku na czas nieprzekraczający 14 dni (art. 411 § 1 k.p.k.).

Wydając wyrok Sąd przestawia krótkie motywy rozstrzygnięcia (przytacza okoliczności uzasadniające zasadność rozstrzygnięcia).

W wypadku, gdy nie zgadasz się z zapadłym rozstrzygnięciem masz możliwość odwołania się od niego. W tym celu w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku musisz złożyć wniosek o jego uzasadnienie (a jeżeli nie byłeś obecny na ogłoszeniu wyroku to wówczas termin 7 – dniowy liczy się od doręczenia Ci odpisu wyroku), a następnie w terminie 14 dni od doręczenia Ci uzasadnienia musisz złożyć apelację do Sądu II instancji za pośrednictwem Sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka - e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Zwrot opłaty od prywatnego aktu oskarżenia

Do napisania niniejszego artykułu skłoniło mnie zapytanie jednego z czytelników, dotyczące kwestii zwrotu opłaty uiszczonej od prywatnego aktu oskarżenia.

Wątpliwości czytelnika dotyczyły możliwości ubiegania się o zwrot przedmiotowej opłaty, w przypadku uznania przez Sąd prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny, w oparciu o art. 120 k.p.k. wobec ustalenia, iż czyn objęty prywatnym aktem oskarżenia stanowi przestępstwo ścigane w trybie publicznoskargowym.

Rozważając powyższe zagadnienie w pierwszej kolejności zacząć należy od tego, iż zgodnie z art. 621 k.p.k. prywatny akt oskarżenia podlega obowiązkowej opłacie, która zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości wynosi 300 zł (jest to kwota stała). Zaniechanie uiszczenia powyższej kwoty stanowi w świetle art. 120 k.p.k. brak formalny, skutkujący – w przypadku nieuzupełnienia go w terminie 7 dni od otrzymania wezwania z Sądu – uznaniem prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny. Uznanie pisma za bezskuteczne, oznacza natomiast, że nie wywołuje ono skutków przewidzianych w ustawie – w omawianym przypadku jest to równoznaczne z brakiem zainicjowania postępowania prywatnoskargowego.

W niektórych przypadkach oskarżycielowi prywatnemu przysługiwać będzie zwrot uiszczonej przez niego opłaty od prywatnego aktu oskarżenia. Kwestię tę reguluje wprost art. 622 k.p.k., wymieniając enumeratywnie przypadki, w których następuje zwrot przedmiotowej opłaty. Jak wynika z treści cytowanego przepisu „W postępowaniu z oskarżenia prywatnego w razie:

  • pojednania się stron przed wszczęciem przewodu sądowego,

  • warunkowego umorzenia postępowania,

  • umorzenia postępowania z powodu:

    - niepoczytalności sprawcy,

    - znikomej społecznej szkodliwości czynu,

    - stwierdzenia w zarzucanym czynie znamion przestępstwa ściganego z urzędu,

  • zmiany trybu ścigania z powodu przyłączenia się prokuratora do postępowania wszczętego przez oskarżyciela prywatnego i zakończenia tego postępowania w trybie publicznoskargowym,

- prezes Sądu zarządza zwrot uiszczonych przez oskarżyciela prywatnego zryczałtowanych wydatków w całości, a w połowie, w razie pojednania się stron po rozpoczęciu przewodu sądowego (po odczytaniu prywatnego aktu oskarżenia)

Katalog przypadków, w których następuje zwrot uiszczonej opłaty od prywatnego aktu oskarżenia ma charakter zamknięty, co oznacza że możliwość ubiegania się o zwrot niniejszej kwoty jest uzasadniona tylko wówczas, gdy zaistnieje jedna z okoliczności przewidzianych w art. 622 kp.k.

W kontekście rozważanej przez nas sytuacji, zauważyć należy, że w przepisie art. 622 kp.k. brak jest przesłanki w postaci uznania prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny, co nakazuje przyjmować, iż w takim przypadku oskarżycielowi prywatnemu nie przysługuje prawo domagania się zwrotu uiszczonej opłaty.

W tym miejscu pojawia się jednak wątpliwość, co do prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu poprzez uznanie prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny, w sytuacji stwierdzenia w zarzucanym czynie znamion przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.

W opisywanym bowiem przypadku mamy do czynienia z zaistnieniem negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § pkt 9 w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela (którym w przypadku przestępstw publicznoskargowych jest Prokurator). Zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej rodzi natomiast konieczność odmowy wszczęcia postępowania, lub – w przypadku gdy postępowanie jest już w toku – jego umorzenia.

Trzeba mieć przy tym na uwadze, iż możliwość odmowy wszczęcia postępowania ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu przygotowawczym (art. 305 § 1 i 4 k.p.k.), zaś na etapie postępowania sądowego, zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej skutkować może jedynie umorzeniem postępowania.

W związku z powyższym, podkreślić należy, że w postępowaniu z oskarżenia prywatnego – z uwagi na brak postępowania przygotowawczego – nie ma możliwości odmowy wszczęcia postępowania, gdyż zainicjowanie procedury prywatnoskargowej następuje automatycznie z chwilą złożenia do Sądu prywatnego aktu oskarżenia.

Dlatego też w sytuacji ustalenia przez Sąd, że zarzucany przez oskarżyciela prywatnego czyn jest przestępstwem publicznoskargowym, powinno nastąpić umorzenie postępowania w związku z brakiem skargi uprawnionego oskarżyciela, a akta sprawy w myśl dyspozycji art. 304 § 2 k.p.k. (obowiązek powiadomienia o popełnieniu przestępstwa) winny zostać przekazane Prokuratorowi.

W takim natomiast wypadku, w kontekście zwrotu uiszczonej przez oskarżyciela prywatnego wypadku – zastosowanie znalazłby przepis art. 622 k.p.k. zgodnie z którym w przypadku umorzenia postępowania z powodu stwierdzenia w zarzucanym czynie znamion przestępstwa ściganego z urzędu prezes Sądu zarządza zwrot uiszczonej opłaty w całości.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tockae – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 5 komentarzy

Umorzenie postępowania z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu w sprawie o przestępstwo zniesławienia lub zniewagi

Celem niniejszego artykułu jest omówienie problematyki umorzenia postępowania karnego z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu przy przestępstwach zniesławienia i zniewagi.

Jak zostało już opisane w artykule (zob. Jak odwołać się od decyzji Sądu w przedmiocie umorzenia postępowania prywatnoskargowego?) w praktyce może zdarzyć się tak, że Sąd umorzy postępowanie karne toczące się z oskarżenia prywatnego. Przesłanki umorzenia postępowania karnego zostały ujęte w art. 17 k.p.k.

Wskazać w tym miejscu należy, że w przypadku przestępstwa zniesławienia lub zniewagi, w praktyce najczęstszą przyczyną umorzenia postępowania w tego rodzaju sprawach jest ustalenie przez Sąd, że czyn sprawcy cechuje się znikomą społeczną szkodliwością (art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.).

Zgodnie zaś z art. 1 § 2 k.k.: Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

Społeczna szkodliwość czynu to karnoprawna cecha popełnionego czynu zabronionego, odnosząca się do realnego i obiektywnego zjawiska społecznego. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości chodzi o ustalenie rzeczywistej ujemnej wartości danego czynu. Ujemna wartość czynu wyraża się natomiast w przekraczającym ramy społecznej tolerancji zagrożeniu dobra chronionego prawem.

Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu dokonywana jest przez Sąd przez pryzmat kryteriów określonych w art. 115 § 2 k.k. W myśl tego przepisu przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu Sąd bierze pod uwagę:

  • rodzaj i charakter naruszonego dobra (np. cześć, dobre imię),

  • rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody (np. fakt czy pomówienie danej osoby skutkowało jej poniżeniem lub utratą zaufania w danym środowisku),

  • sposób i okoliczności popełnienia czynu (np. działanie sprawcy z premedytacją, niewłaściwe zachowanie się samego pokrzywdzonego),

  • wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków (ta okoliczność dotyczy tylko ściśle określonej kategorii przestępstw np. przestępstwo naruszenia obowiązku zabezpieczenia danych z art. 52 ustawy o ochronie danych osobowych),

  • postać zamiaru,

  • motywację sprawcy (czym kierował się sprawca popełniając przestępstwo, jakie były pobudki jego działania),

  • rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Warto w tym miejscu zauważyć, że poza zakresem przedmiotu oceny społecznej szkodliwości pozostają elementy związane z osobą sprawcy, tj. jego właściwości i warunki osobiste (np. poprzednia karalność, sytuacja materialna).

Sąd, wydając postanowienie o umorzeniu postępowania karnego z uwagi na brak elementu materialnego przestępstwa, powinien odnieść się do określonych ustawowo w art. 115 § 2 k.k. kryteriów oceny społecznej szkodliwości czynu, w szczególności postaci zamiaru i motywacji sprawcy, i w nawiązaniu do nich wykazać, dlaczego uznał, że przypisany oskarżonemu czyn charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości.

Umorzenie postępowania karnego z powodu znikomego stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu, mimo iż wiąże się ze stwierdzeniem faktu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego to skutkuje zakończeniem postępowania bez wyciągania wobec sprawcy przestępstwa jakichkolwiek negatywnych konsekwencji prawno-karnych.

W kontekście powyższego, w sytuacji gdy jesteś oskarżycielem prywatnym w sprawie o przestępstwo zniesławienia i zniewagi warto zatem abyś miał na uwadze, by już w prywatnym akcie oskarżenia podkreślić te okoliczności, które powodują, że czyn sprawcy charakteryzuje się wysokim stopniem społecznej szkodliwości. Mogą być to przykładowo:

  • fakt popełnienia przestępstwa na szkodę osoby najbliższej (np. męża, konkubenta, brata, siostry),

  • nagminność i uporczywość działania sprawcy,

  • niskie pobudki działania sprawcy, np. chęć zemsty, czy dokuczenia pokrzywdzonemu,

  • złośliwość w działaniu sprawcy.

Na koniec warto podkreślić, iż w przypadku, gdy Sąd nie podzieli Twojej argumentacji co do wysokiego stopnia społecznej szkodliwości popełnionego na Twoją szkodę przestępstwa i umorzy postępowanie karne, wówczas zgodnie z art. 459 k.p.k. przysługiwać Ci będzie prawo do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu w tym przedmiocie. W myśl art. 460 k.p.k. termin do złożenia zażalenia w omawianym przypadku wynosi wynosi 7 dni i biegnie on:

  • od ogłoszenia postanowienia – w wypadku gdy byłeś obecny na ogłoszeniu postanowienia;
  • od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem – w wypadku, gdy nie byłeś obecny przy ogłoszeniu postanowienia.

Zażalenie wnosi się do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego – który wydał zaskarżone postanowienie (więcej na ten temat w artykule: Jak odwołać się od decyzji Sądu w przedmiocie umorzenia postępowania prywatnoskargowego?).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tockae – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Odstąpienie od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa zniewagi

Przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k. jest występkiem ściganym z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że postępowanie karne inicjowane jest prywatnym aktem oskarżenia składanym do Sądu przez samego pokrzywdzonego (ewentualnie ustną skargą na Policji).

Zgodnie z art. 216 § 1 k.k. kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. W przypadku, gdy przestępstwo zniewagi zostało popełnione za pomocą środków masowego komunikowania (internet, telewizja, radio), wówczas – w myśl art. 216 § 2 k.k. – jego sprawca naraża się dodatkowo na karę do roku pozbawienia wolności.

Jak zostało już wskazane w artykule Sankcje karne za przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k., w niektórych przypadkach Sąd pomimo uznania sprawcy przestępstwa zniewagi za winnego zarzucanego mu czynu i wydaniu wobec niego wyroku skazującego, może odstąpić od wymierzenia mu kary. Celem niniejszego artykułu jest opisanie okoliczności, w jakich może to nastąpić.

Jak wynika z art. 216 § 3 k.k.: „Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, Sąd może odstąpić od wymierzenia kary”‚.

Na gruncie prawa karnego wskazane powyżej przypadki zachowania pokrzywdzonego, które mogą stanowić podstawę do odstąpienia od wymierzenia kary sprawcy przestępstwa, określa się jako prowokację i retorsję.

Prowokacja jest zachowaniem pokrzywdzonego podjętym przed popełnieniem na jego szkodę przez oskarżonego przestępstwa zniewagi. W omawianym przypadku zniewaga jest swego rodzaju „odpowiedzią” sprawcy na zachowanie pokrzywdzonego. Chodzi tu o zachowanie wyzywające, aroganckie, które popycha sprawcę do popełnienia czynu zabronionego.

Za zachowanie wyzywające można uznać przykładowo:

  • zaczepki słowne (wszelkiego rodzaju nieprzyzwoite, obraźliwe czy niecenzuralne słowa);

  • prowokacyjne gesty (np. pokazanie języka, środkowego palca);

  • uciążliwe zachowanie (np. głośne słuchanie muzyki, celowe zniszczenie jakiejś rzeczy)

Należy mieć na uwadze, że zachowanie pokrzywdzonego musi być uznane za wyzywające z punktu widzenia ogólnie przyjętych norm i zwyczajów, a nie wyłącznie z punktu widzenia samego sprawcy.

Co istotne, wyzywające zachowanie musi być niewłaściwe, stąd też nie będzie uznane za prowokację podejmowanie zachowań grzecznościowych polegających np. na zwróceniu uwagi innej osobie.

Wyzywające zachowanie pokrzywdzonego może być skierowane bezpośrednio w stosunku do sprawcy zniewagi, lub w stosunku do innej osoby, ale koniecznie w obecności sprawcy i w taki sposób, aby dotyczyło to sprawcy i oddziaływało na jego zachowanie. Jak podkreśla się w nauce prawa karnego, nie jest przy tym istotne, czy między sprawcą a osobą trzecią występuje jakakolwiek więź, może być to osoba całkowicie obca dla sprawcy przestępstwa zniewagi.

Przykładowo, pokrzywdzony X wykonuje obraźliwe gesty w stosunku do współpasażerki autobusu, w obecności sprawcy Y, na co Y zareaguje użyciem niecenzuralnych czy obraźliwych słów pod adresem X. W opisywanym przypadku zachowanie Y będzie mogło być rozpatrywane przez Sąd przez pryzmat prowokacyjnego zachowania pokrzywdzonego X, a co za tym idzie Sąd będzie mógł odstąpić od wymierzenia kary wobec sprawcy Y.

Dodać należy, że pomiędzy zachowaniem pokrzywdzonego a reakcją sprawcy musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy, w tym sensie, że że jeśli nie byłoby prowokacji, to nie byłoby także zniewagi. Jest to również równoznaczne z faktem, że oba zachowania muszą pozostawać w bliskim związku czasowym. Reakcja sprawcy na prowokacyjne zachowanie pokrzywdzonego musi być podjęta niezwłocznie w jego następstwie.

Z powyższego wynika, że nie będzie podlegało ocenie pod kątem prowokacji, zachowanie sprawcy, który znieważa pokrzywdzonego np. po kilku dniach od momentu, gdy pokrzywdzony skierował w stosunku do niego obraźliwe gesty.

Retorsja jest zachowaniem pokrzywdzonego następującym po jego znieważeniu przez sprawcę. Retorsja ma zatem miejsce wówczas, gdy pokrzywdzony przestępstwem zniewagi zareagował na zachowanie sprawcy, w ten sposób , że odpowiedział mu zniewagą wzajemną lub naruszył jego nietykalność cielesną. Podkreślić przy tym należy, że retorsji może dopuścić się wyłącznie pokrzywdzony i to wyłącznie wobec sprawcy znieważenia.

Retorsją będzie przykładowo sytuacja, w której pokrzywdzony X w odpowiedzi na znieważające zachowanie Y, który go opluł, uderzy Y w twarz naruszając tym samym nietykalność cielesną Y.

Jak podkreśla się w doktrynie prawa karnego, uzasadnieniem dla wyłączenia karalności przestępstwa zniewagi w przypadku prowokacji jest szczególna motywacja sprawcy wywołana wcześniejszym niewłaściwym zachowaniem pokrzywdzonego, który jest niejako „współwiny”, bo to z jego inspiracji doszło do zniewagi. Natomiast w przypadku retorsji możliwość odstąpienia od wymierzenia kary podyktowana jest głównie okolicznością, że sprawca poniósł już ujemne konsekwencje swego czynu, a ponadto pokrzywdzony osobiście „wymierzył sprawiedliwość” wobec sprawcy zniewagi.

Podsumowując, warto zatem mieć na uwadze, iż nie każde skazanie sprawcy przestępstwa zniewagi z art. 216 k.k. pociągać będzie za sobą wymierzenie mu przewidzianej przepisami kary. Jeżeli działanie sprawcy przestępstwa było bezpośrednią reakcją na prowokacyjne zachowanie pokrzywdzonego, albo gdy znieważony zareaguje na zachowanie sprawcy, w ten sposób, że odpowie mu zniewagą wzajemną lub naruszy jego nietykalność cielesną, wówczas Sąd, mimo uznania sprawcy przestępstwa za winnego zarzucanego mu czynu i wydaniu wobec niego wyroku skazującego, może odstąpić od wymierzenia mu kary.

Dodać w tym miejscu należy, że Sąd odstępując od wymierzenia kary w przypadku przestępstwa zniewagi może orzec jakikolwiek środek karny, jeśli cele kary zostaną przez ten środek spełnione (art. 59 § 1 k.k.), lub na osobnej podstawie środek karny świadczenia pieniężnego (art. 49 § 1 k.k.)

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz