Warunkowe umorzenie postępowania karnego w sprawach z oskarżenia prywatnego

W niniejszym artykule zostanie omówiona instytucja warunkowego umorzenia postępowania karnego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

Jak zostało już wskazane w innym artykule (zob. Jakie przestępstwa są ścigane z oskarżenia prywatnego) obowiązująca ustawa karna wyróżnia następujące przestępstwa ścigane w trybie prywatnoskargowym:

1) lekki uszczerbek na zdrowiu – art. 157 § 2 k.k.;

2) zniesławienie – art. 212 k.k.;

3) zniewaga – art. 216 k.k.;

4) naruszenie nietykalności cielesnej.

Wskazać w tym miejscu należy, iż każde z wymienionych przestępstw spełnia podstawową przesłankę formalną, umożliwiającą zastosowanie wobec ich sprawców warunkowego umorzenia postępowania. Jak bowiem wynika z art. 66 § 2 k.k. „warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności”. Tymczasem za popełnienie przestępstwa:

  • lekkiego uszczerbku na zdrowiu, zgodnie z art. 157 § 2 k.k. grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do 2 lat;

  • zniesławienia w typie podstawowym, zgodnie z art 212 § 1 k.k. grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności;

  • zniesławienia w typie kwalifikowanym, zgodnie z art. 212 § 2 k.k. grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku;

  • zniewagi w typie podstawowym, zgodnie z art. 216 § 1 k.k. grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności;

  • zniewagi w typie kwalifikowanym, zgodnie z art. 216 § 2 k.k. grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku;

  • naruszenia nietykalności cielesnej, zgodnie z art. 217 § 1 k.k. grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku.

O tym, czy w danej sprawie będzie istniała możliwość zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego decydować będą także inne czynniki, związane z okolicznościami popełnienia przestępstwa oraz osobą samego sprawcy.

Zgodnie z art. 66 § 1 k.k. „Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeśli:

  • wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne (o stopniu społecznej szkodliwości czynu decydują m.in. rozmiar wyrządzonej szkody, zamiar i motywacja sprawcy, charakter naruszonego dobra);

  • okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości (np. sprawca przyznał się do popełnienia przestępstwa, złożył wyjaśnienia dotyczące okoliczności czynu);

  • postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie on przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa (sprawca musi być osobą uprzednio niekaraną, prowadzącą ustabilizowane życie, pozwalające na przyjęcie, że czyn którego się dopuścił miał w jego życiu charakter incydentalny, którego bardzo żałuje i wyraża ubolewanie z powodu jego popełnienia).

Podkreślić należy, że warunkowe umorzenie postępowania karnego jest instytucją korzystną dla sprawcy przestępstwa. Istotą warunkowego umorzenia postępowania karnego jest bowiem to, że mimo uznania oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu Sąd odstępuje od wydania wobec niego wyroku skazującego i wymierzenia mu kary, co jest równoznaczne z faktem, iż sprawca przestępstwa zachowuje status osoby niekaranej.

Przykładowo, X – student 5-ego roku prawa został oskarżony o zniesławienie swojego wykładowcy. X jest osobą dotychczas niekaraną, to pierwszy przypadek, gdy wszedł on w konflikt z prawem. X przyznaje się do tego, że pomawiając wykładowcę o to, że nie posiada on wiedzy i kompetencji do prowadzenia zajęcia na uczelnii wyższej, dopuścił się wobec niego przestępstwa zniesławienia i wyraża z tego powodu skruchę. Mając na uwadze fakt, że po zakończeniu studiów planuje on podjąć aplikację adwokacką zależy mu na zachowaniu statusu osoby niekaranej. Dlatego też X zwraca się do Sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego.

W przypadku, gdy Sąd zdecyduje się warunkowo umorzyć postępowanie karne, w świetle prawa X pozostanie osobą niekaraną, tj. będzie mógł uzyskać zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego o swojej niekaralności.

Zauważyć w tym miejscu warto, że w zbiorach Krajowego Rejestru Karnego, gromadzi się co prawda informacje o osobach, przeciwko którym prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne, jednak wpis o warunkowym umorzeniu postępowania karnego nie jest wpisem do kartoteki osób skazanych. Wzmianka o postępowaniu karnym zakończonym jego warunkowym umorzeniem, ulega wykreśleniu z KRK po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, wynoszącego od 1 roku do 3 lat (okres próby biegnie od uprawomocnienia się wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne).

Okres próby ma na celu zweryfikowanie zachowania sprawcy pod kątem respektowania przez niego porządku prawnego. Zgodnie z art. 68 § 1 k.k., jeśli w okresie próby sprawca popełni to samo przestępstwo za które został prawomocnie skazany, wówczas Sąd obligatoryjnie podejmuje umorzone wobec niego warunkowo postępowanie karne.

Np. sprawca przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej, wobec którego Sąd umorzył warunkowo postępowanie karne, w okresie próby ponownie dopuszcza się przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej.

Jeśli zaś, sprawca przestępstwa w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełni inne przestępstwo, niż to za które został prawomocnie skazany, wówczas Sąd, w myśl art. 68 § 2 k.k. może (ale nie musi) podjąć warunkowo umorzone względem niego postępowanie karne.

Np. sprawca przestępstwa zniewagi, wobec którego Sąd zastosował warunkowe umorzenie postępowania, w okresie próby popełnia przestępstwo kradzieży.

Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego może nastąpić nie później, niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Np. Sąd umorzył warunkowo postępowanie karne wobec sprawcy przestępstwa zniewagi na okres próby 1 roku. Wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne uprawomocnił się w dniu 1 czerwca 2015 r. Jeśli w okresie próby sprawca przestępstwa wejdzie ponownie w konflikt z prawem, Sąd może podjąć umorzone względem niego postępowanie najpóźniej do dnia 1 stycznia 2017 r.

Wskazać trzeba, iż umarzając warunkowo postępowanie karne, zgodnie z art. 67 § 3 k.k. „Sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, lub zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę (…)

Przykładowo, sprawca przestępstwa spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu, uderzając pokrzywdzonego uszkodził mu zęba. W wyroku warunkowo umarzającym postępowanie Sąd nałoży na sprawcę obowiązek pokrycia kosztów związanych z leczeniem zęba pokrzywdzonego.

Jako sprawca któregokolwiek z przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego, warto zatem abyś miał na uwadze, iż jeśli zależy Ci na zachowaniu statusu osoby niekaranej (np. z uwagi na wykonywany zawód) możesz wystąpić do Sądu o warunkowe umorzenie prowadzonego względem Ciebie postępowania karnego.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 1 komentarz

Jak odwołać się od decyzji Sądu w przedmiocie umorzenia postępowania prywatnoskargowego?

W niniejszym artykule zostanie omówiona procedura, jaka przysługuje oskarżycielowi prywatnemu na wypadek wydania przez Sąd postanowienia o umorzeniu postępowania.

W praktyce może bowiem zdarzyć się tak, że po wpłynięciu do Sądu prywatnego aktu oskarżenia, Sąd zamiast wyznaczenia – obowiązkowego w sprawach prywatnoskargowych- posiedzenia pojednawczego (więcej na ten temat w artykule: Posiedzenie pojednawcze w sprawie z oskarżenia prywatnego) skieruje sprawę na posiedzenie w przedmiocie umorzenia postępowania.

Przesłanki umorzenia postępowania zostały wskazane w art. 17 k.p.k. zgodnie z którym: Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:

  1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,

  2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa,

  3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,

  4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,

  5. oskarżony zmarł,

  6. nastąpiło przedawnienie karalności,

  7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,

  8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,

  9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela,

  10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,

  11. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.

W praktyce, w przypadku przestępstw prywatnoskargowych najczęstszą przyczyną umorzenia postępowania jest brak danych, które dostatecznie uzasadniałyby podejrzenie popełnienia przestępstwa lub ustalenie, iż czyn sprawcy nie zawiera wszystkich znamion przestępstwa.

Przykładowo, w sprawie o przestępstwo zniesławienia z art. 212 § 1 k.k. dokonane w piśmie procesowym, Sąd wydał postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania wobec braku spełnienia wszystkich znamion czynu zabronionego, uznając, iż nie doszło do poniżenia pomawianego w opinii publicznej <tak jak wymaga tego wprost przepis art. 212 k.k.> bowiem zniesławiający zarzut zawarty w piśmie procesowym skierowanym do konkretnej instytucji czyli Sądu nie spełnia kryteriów do tego aby upokorzyć pomówioną stronę w opinii publicznej (więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Zniesławienie w piśmie procesowym).

Co zatem, jako osoba pokrzywdzona przestępstwem możesz zrobić w wypadku wydania przez Sąd postanowienia o umorzeniu postępowania?

Zacząć należy od tego, iż w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego. Oznacza to, że co do zasady, wydanie orzeczenia przez Sąd nie kończy ostatecznie postępowania w danej sprawie, lecz orzeczenie takie podlega kontroli Sądu wyższej instancji. Prawo do domagania się takiej kontroli realizuje się za pomocą środków zaskarżenia, tj. apelacji lub zażalenia. Apelacja przysługuje od wyroków, natomiast zażalenie przysługuje na postanowienia i zarządzenia Sądu.

W omawianym przypadku – jako że umorzenie postępowania następuje w drodze postanowienia – przysługiwać będzie Ci prawo do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu umarzające postępowanie w sprawie. Wynika to wprost z art. 459 k.p.k. zgodnie z którym: „Zażalenie przysługuje na postanowienie Sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej”.

Zgodnie z art. 460 k.p.k. termin do złożenia zażalenia wynosi 7 dni i biegnie on:

  • od ogłoszenia postanowienia – w wypadku gdy byłeś obecny na ogłoszeniu postanowienia;

  • od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem – w wypadku, gdy nie byłeś obecny przy ogłoszeniu postanowienia.

Zażalenie wnosi się do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego – który wydał zaskarżone postanowienie. W wypadku, gdy Sąd Rejonowy znajdzie podstawy do uwzględnienia zażalenia, wówczas może sam uchylić zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania i kontynuować postępowanie w sprawie, w przeciwnym wypadku przekazuje sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 6 komentarzy

Sankcje karne za przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k.

Przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k. jest występkiem ściganym z oskarżenia prywatnego. Objęcie niektórych przestępstw trybem prywatnoskargowym wynika z faktu, iż godzą one głównie w interes prywatny pokrzywdzonego i co do zasady charakteryzują się mniejszą społeczną szkodliwością.

Wskazane okoliczności mają również bezpośrednie przełożenie na zakres dolegliwości karnych dla sprawców tego typu przestępstw, bowiem w przypadku przestępstw prywatnoskargowych zagrożenie karą jest łagodniejsze niż przy przestępstwach publiczno-skargowych.

Wskazać w tym miejscu należy, iż przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k. podobnie jak przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k., występuje w dwóch typach:

  • podstawowym (np. X mówi do Y „jesteś idiotą),

  • kwalifikowanym (dokonanym za pomocą środków masowego komunikowania,np. Internet, prasa)

Rozróżnienie powyższych typów przestępstwa zniewagi ma znaczenie dla kwestii ustalenia odpowiedzialności karnej ich sprawcy.

Zgodnie bowiem z art. 216 § 1 k.k. za znieważenie zwykłe (typ podstawowy) grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności, natomiast w myśl art. 216 § 2 k.k. znieważenie kwalifikowane dokonane za pomocą środków masowego komunikowania, zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności do 1 roku.

Wskazane kary mają charakter alternatywny. Oznacza to, że Sąd orzeka wobec sprawcy zniewagi albo karę grzywny, albo karę ograniczenia wolności, albo – w przypadku typu kwalifikowanego tego przestępstwa- karę do roku pozbawienia wolności.

Przy wyborze kary, Sąd kieruje się nie tylko okolicznościami danej sprawy (społeczna szkodliwość zniewagi, żal, skrucha sprawcy), ale i warunkami osobistymi sprawcy przestępstwa (np. poprzednia karalność, stan majątkowy skazanego).

Zgodnie z art. 33 § 1 k.k. kara grzywny wymierzana jest w stawkach dziennych. Orzekając karę grzywny Sąd określa liczbę stawek (najniższa wynosi 10, najwyższa 540) i wysokość każdej z nich (od 10 zł do 2 000 zł). Ustalając wysokość stawki dziennej, Sąd uwzględnia predyspozycje finansowe skazanego, tj. jego dochody, stosunki rodzinne i majątkowe, możliwości zarobkowe.

Karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach, przy czym najkrócej możne ona trwać miesiąc a najdłużej 2 lata.

Zgodnie z art. 34 § 1a. kara ograniczenia wolności polega na:

1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne,

2) obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego,

3) obowiązku:

  • wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,

  • powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,

  • poddania się terapii uzależnień,

  • poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,

  • uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,

  • powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

  • powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób

4) potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez Sąd.

W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:

1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu,

2) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

Jak zostało już podkreślone, w przypadku przestępstwa zniewagi popełnionego za pomocą środków masowego komunikowania, Sąd może orzec wobec jego sprawcy karę pozbawienia wolności. Wymiar takiej kary wynosi od 1 miesiąca do 1 roku. Zauważyć należy, iż Sąd może tak orzeczoną karę bezwzględnego pozbawienia wolności warunkowo zawiesić na pewien okres próby. Zgodnie z art. 70 § 1 k.k. § 1.” zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku”.

Wskazać należy, że na podstawie art. 216 § 3 k.k. Sąd może (lecz nie musi) odstąpić od ukarania sprawcy zniewagi jeśli:

  • zniewaga była reakcją na wyzywające się zachowanie pokrzywdzonego tzw. prowokacja (prowokacyjne gesty, zaczepki słowne, głośne słuchanie muzyki) lub,

  • pokrzywdzony odpowiedział za zniewagę naruszeniem nietykalności osobistej sprawcy lub zniewagą wzajemną tzw. retorsja

– pod warunkiem, że pomiędzy prowokacją a zniewagą, lub zniewagą i retorsją zachodzi pewna współmierność.

Jak zatem wynika z powyższego ustalenie, iż sprawca jest winny przestępstwa zniewagi nie zawsze wiązać będzie się z pociągnięciem go do odpowiedzialności karnej poprzez wymierzenie mu określonej kary. Odstąpienie od wymierzenia sprawcy zniesławienia kary uzasadnione będzie wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że pokrzywdzony sprowokował zachowanie sprawcy bądź „odpłacił” mu za zniewagę.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 5 komentarzy

Czego może domagać się od sprawcy ofiara przestępstwa prywatnoskargowego?

W obowiązującym Kodeksie karnym stypizowane zostały cztery przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Zalicza się do nich:

1. przestępstwo spowodowania umyślnego lekkiego uszkodzenia ciała z art. 157 § 2 lub przestępstwo nieumyślnego lekkiego uszkodzenia ciała z art. 157 § 3 k.k.;

2. przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k;

3. przestępstwo zniewagi art. 216 k.k.;

4. przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej z art. 217 §1 k.k.

Będąc ofiarą przestępstwa prywatnoskargowego warto abyś wiedział, jakie roszczenia przysługują Ci względem sprawcy w razie jego skazania.

Zauważyć należy, że w przypadku każdego z wymienionych przestępstw zastosowanie znajduje przepis art. 46 § 1 k.k. zgodnie z którym: „W razie skazania Sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka [Krąg uprawnionych osób określają przepisy procedury karnej. Wskazuje się, że do tego grona należą: organy Państwowej Inspekcji Pracy (art. 49 § 3a KPK), organy kontroli państwowej (art. 49 § 4 KPK), organ uprawniony do działania w imieniu pokrzywdzonego, który nie jest osobą fizyczną (art. 51 § 1 KPK), przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje (art. 51 § 2 i 3 KPK],obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (…) oraz art. 46 § 2 k.k. w myśl którego: „Jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowiązku nawiązkę w wysokości do 200 000 złotych na rzecz pokrzywdzonego […]”.

Musisz pamiętać, iż w myśl art. 49a k.p.k. możesz złożyć wniosek o naprawienie szkody aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (czyli do zakończenia postępowania dowodowego; przed udzieleniem głosu stronom postępowania).

Podkreślić warto, iż na nawiązkę jako alternatywę względem obowiązku naprawienia szkody wskazuje się, upatrując w niej realizację funkcji penalnej implikującej możliwość orzeczenia jej w wysokości przekraczającej wartość szkody powstałej w wyniku popełnienia przestępstwa (J. Lachowski, T. Oczkowski, Obowiązek naprawienia szkody jako środek karny, s. 51).

W przypadku przestępstwa zniesławienia z art 212 k.k. oraz zniewagi z art. 216 k.k. ustawa karna przewiduje możliwość orzeczenia nawiązki nie tylko na rzecz samego pokrzywdzonego, ale także na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Wynika to wprost z art. 212 § 3 k.k. w myśl którego: „W razie skazania za przestępstwo [zniesławienia w typie podstawowym i kwalifikowanym] Sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego” oraz art. 216 § 4 k.k. zgodnie z którym :”W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 [zniewaga w typie kwalifikowanym- np. za pomocą Internetu] Sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego”

Podkreślić należy, iż w omawianych przypadkach zasądzenie nawiązki na rzecz PCK lub inny cel społeczny będzie zasadne tylko wówczas, gdy pokrzywdzony nie będzie chciał otrzymać z tytułu naruszenia jego czci żadnego ekwiwalentu majątkowego.

Warto także abyś pamiętał, iż jako osoba pokrzywdzona przestępstwem, oprócz roszczeń o charakterze majątkowym, masz prawo domagać ze strony sprawcy przestępstwa oficjalnych przeprosin. Możliwość taką przewiduje art. 72 § 1 pkt 2 k.k. zgodnie z którym: „[…] Sąd może zobowiązać skazanego do przeproszenia pokrzywdzonego„.

Decyzja co do formy, czasu i miejsca przeprosin leży w wyłącznej gestii Sądu, jednakże Sąd w tym zakresie powinien uwzględnić preferencje samego pokrzywdzonego.

Przykładowo, jeśli padłeś ofiarą zniesławienia dokonanego na jednym z blogów internetowych, możesz zażądać od autora obrażającego Cię wpisu, aby zamieścił on na blogu oficjalne przeprosiny, w których wyrazi swoją skruchę i przyzna, że wszystkie zrzuty sformułowane pod Twoim adresem były bezpodstawne i niezgodne z prawdą.

Na koniec warto dodać, iż możliwość wyegzekwowania od sprawcy przestępstwa naprawienia szkody istnieje nie tylko w przypadku jego skazania (wydania przez Sąd wyroku skazującego) ale również w sytuacji, gdy postępowanie wobec sprawcy przestępstwa zostało warunkowo umorzone (więcej na ten temat w artykule: Warunkowe umorzenie postępowania karnego w sprawach prywatnoskargowych). Jak bowiem wynika z art. 67 § 3 k.k.: „umarzając warunkowo postępowanie karne Sąd zobowiązuje sprawcę do naprawienia szkody w całości lub w części .”

Co więcej, w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego Sąd może także nałożyć na sprawcę pewne obowiązki, np obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego, czy powstrzymania się od kontaktowania z pokrzywdzonym.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 1 komentarz

Jak kara grozi za przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k.?

W artykułach: Przestępstwo zniesławienia z art. 212 § 1 k.k. oraz Przestępstwo zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania – prasy, radia, telewizji, Internetu przedstawiona została ogólna charakterystyka obydwu typów przestępstwa zniesławienia.

Celem niniejszego artykułu jest natomiast omówienie sankcji karnych grożących sprawcy zniesławienia. W tym miejscu należy przypomnieć, że Kodeks karny wyróżnia dwa typy przestępstwa zniesławienia:

  • typ podstawowy z art. 212 § 1 k.k. (np. na bankiecie firmowym X mówi, że Y jest nieuczciwym kontrahentem)

  • typ kwalifikowany z art. 212 § 2 k.k. (czyli za pomocą środków masowego komunikowania się, np. X pisze na blogu internetowym, że X jest niekompetentnym dentystą)

Wskazane typy różnią się nie tylko znamionami (elementami, które muszą wystąpić aby doszło do popełnienia przestępstwa) ale także zakresem alternatywnych kar, grożących ich sprawcom.

  • Zgodnie z art. 212 § 1 k.k. za przestępstwo zniesławienia w typie podstawowym grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności.

  • W myśl zaś art. 212 § 2 k.k. za przestępstwo zniesławienia w typie kwalifikowanym grozi natomiast kara grzywny, ograniczenia wolności lub kara do 1 roku pozbawienia wolności.

Jak wynika z powyższego, w przypadku przestępstwa zniesławienia dokonanego w typie kwalifikowanym z art. 212 § 2 k.k. ustawa przewiduje dodatkową sankcję polegającą na możliwości orzeczenia kary pozbawienia wolności do 1 roku.

Surowsze zagrożenie karą w omawianym wypadku wynika z większej społecznej szkodliwości przestępstwa zniesławienia dokonanego za pomocą środków masowego komunikowania, a związanej bezpośrednio ze szczególną siłą oddziaływania mediów i ich wpływu na kształtowanie światopoglądu opinii publicznej.

W każdym wypadku wybór kary zależy wyłącznie od uznania Sądu, jednak podejmując decyzję co do rodzaju nałożonej na sprawcę przestępstwa sankcji, Sąd ma obowiązek kierować się dyrektywami wymiaru kary określonymi w art. 53 k.k. (m.in. stopień społecznej szkodliwości czynu, właściwości i warunki osobiste sprawcy, jego zachowanie się po popełnieniu przestępstwa).

Kara grzywny – zgodnie z art. 33 § 1 k.k.- wymierzana jest w stawkach dziennych. Wymierzając karę grzywny Sąd określa liczbę stawek i wysokość każdej z nich. Jeśli ustawa nie stanowi inaczej najniższa liczba stawek wynosi 10, a najwyższa 540. Stawka dzienna nie może być zaś niższa niż 10 zł , ani tez przekraczać 2 000 zł.

Przykładowo, za przestępstwo zniesławienia w formie ustnej Sąd może skazać sprawcę przestępstwa na karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł.

Trzeba podkreślić, że przy ustalaniu stawki dziennej grzywny Sąd bierze pod uwagę:

  • dochody sprawcy,

  • jego warunki osobiste,

  • rodzinne,

  • stosunki majątkowe ,

  • i możliwości zarobkowe.

Karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach, przy czym najkrócej możne ona trwać miesiąc a najdłużej 2 lata.

Zgodnie z art. 34 § 1a. kara ograniczenia wolności polega na:

1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne,

2) obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego,

3) obowiązku:

  • wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,

  • powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,

  • poddania się terapii uzależnień,

  • poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,

  • uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,

  • powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

  • powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób

4) potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez Sąd.

W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:

1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu,

2) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

Przewidziana w przypadku przestępstwa zniesławienia popełnionego za pomocą środków masowego komunikowania, kara pozbawienia wolności najkrócej może wynosić miesiąc, najdłużej zaś 1 rok. Zauważyć należy, iż Sąd może tak orzeczoną karę bezwzględnego pozbawienia wolności warunkowo zawiesić na pewien okres próby. Zgodnie z art. 70 § 1 k.k. § 1.” zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku”.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 1 komentarz

Jak pociągnąć do odpowiedzialności karnej anonimowego sprawcę przestępstwa zniesławienia lub zniewagi popełnionych w sieci?

W ostatnich latach, w związku ze wzrostem powszechności i dostępności Internetu, wzrosła także skala przestępstw popełnianych w sieci, w tym ściganych w trybie prywatnoskargowym przestępstw zniesławienia (art. 212 k.k.) i zniewagi (art. 216 k.k.).

Przy przestępstwach internetowych szczególnie problematyczne okazuje się ustalenie ich sprawców, gdyż Internet gwarantuje swoim użytkownikom anonimowość, przejawiającą się m.in. w możliwości posługiwania się „nickami” zastępującymi prawdziwe dane osobowe.

O ile w przypadku przestępstw publicznoskargowych (np. bezprawnego uzyskania informacji z art. 267 czy zakłócenia systemu komputerowego z art. 269a.) ustalenie sprawcy przestępstwa należy do Prokuratora, o tyle przy przestępstwach ściganych z oskarżenia prywatnego ciężar ustalenia sprawcy i zgromadzenia dowodów spoczywa na samym pokrzywdzonym, który przyjmuje w sprawie rolę oskarżyciela prywatnego (składa i popiera przed Sądem prywatny akt oskarżenia).

Zauważyć przy tym należy, iż jednym z elementów minimalnych prywatnego aktu oskarżenia – który inicjuje postępowanie prywatnoskargowe, jest oznaczenie osoby oskarżonego (więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Jak sporządzić prywatny akt oskarżenia).

Skierowanie do Sądu prywatnego aktu oskarżenia bez wskazania danych osoby oskarżonej spowoduje, że zostaniesz wezwany przez Sąd – w trybie art. 120 k.p.k. – do uzupełnienia braku formalnego poprzez określenie osoby, przeciwko której skierowany jest akt oskarżenia. Niewskazanie danych osobowych oskarżonego w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania do uzupełnienia braku spowoduje, iż złożony przez Ciebie prywatny akt oskarżenia zostanie uznany za bezskuteczny, co oznacza, że postępowanie prywatnoskargowe nie zostanie wszczęte.

Co należy zrobić w sytuacji, gdy nie znasz personaliów osoby, która zniesławiła Cię lub znieważyła za pomocą Internetu, a mimo to chciałbyś, aby poniosła ona odpowiedzialność karną za swój czyn?

W opisywanej sytuacji jedynym skutecznym sposobem zainicjowania postępowania karnego przeciwko sprawcy popełnionego na Twoją szkodę przestępstwa jest udanie się na Komisariat Policji i złożenie ustnej lub pisemnej skargi o której mowa w art. 488 § 1 k.p.k., zgodnie z którym: ” Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego Sądu„. Opisywana skarga stanowi swego rodzaju alternatywę dla prywatnego aktu oskarżenia i cechuje się mniejszym formalizmem. W przeciwieństwie do prywatnego aktu oskarżenia, pokrzywdzony składając skargę nie musi wskazywać nazwiska sprawcy przestępstwa – w tym zakresie może liczyć na pomoc Policji, która dokonuje niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia danych sprawcy.

Warto w tym miejscu wskazać na orzeczenie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym: „skarga jest pojęciem szerszym i mniej sformalizowanym, mającym podobne znaczenie procesowe jak zawiadomienie o przestępstwie, które – co oczywiste – może odnosić się także do anonimowego sprawcy, którego ustalenie może nastąpić przez Policję˝ (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1997 r., sygn. I KZP 4/97) .

Jakie czynności podejmowane są przez Policję po złożeniu skargi?

Na wstępie należy wskazać, iż procedura ustalenia danych osobowych autora zniesławiającej lub znieważającej treści umieszczonej w sieci jest długotrwała i skomplikowana, jednakże należycie przeprowadzona pozwala na jednoznaczne wskazanie danych personalnych sprawcy przestępstwa. Fakt ten warty jest podkreślenia, bowiem niejednokrotnie zdarza się, iż ofiara internetowego przestępstwa, mimo iż czuje się pokrzywdzona to nie decyduje się na skierowanie sprawy do Sądu, sądząc, iż anonimowość autora zniesławiającego czy znieważającego wpisu jest równoznaczna z niemożliwością ustalenia jego prawdziwych danych, a co za tym idzie bezkarnością jego działania. Po złożeniu skargi przez pokrzywdzonego Policja powinna przeprowadzić następujące czynności:

1) zabezpieczyć materiał dowodowy – przykładowo, jeśli sprawa dotyczy zniesławienia dokonanego na jednej ze stron internetowych, zabezpieczenie dowodu będzie polegać na przeprowadzeniu oględzin strony internetowej i sporządzeniu protokołu oględzin.

2) ustalić adresu IP komputera osoby, która zamieściła zniesławiający czy znieważający wpis – dostęp do adresu IP użytkowników danej strony internetowej posiada jej administrator. Zauważyć przy tym jednak należy, że adres IP komputera objęty jest tajemnicą telekomunikacyjną (wynika to z ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne, Dz. U. Nr 171, poz. 1800, z późn. zm.) dlatego też udostępnienie adresu IP wymaga zwolnienia administratora strony z tajemnicy telekomunikacyjnej, co uczynić może jedynie Prokurator lub Sąd w drodze postanowienia (art. 180 § 1 k.p.k., art. 218 k.p.k ).

Policja powinna w pierwszej kolejności na podstawie art. 60 § 1 k.p.k. wystąpić do Prokuratora o objęcie ściganiem z urzędu czynu ściganego z oskarżenia prywatnego – jeżeli przemawia za tym interes społeczny. Prokurator uznawszy, że przemawia za tym interes społeczny (np. gdy zniesławienie zostało nagłośnione medialnie i bulwersuje opinię publiczną), może wydać postanowienie o zwolnieniu administratora z zachowania tajemnicy zawodowej, co związane jest ze zmianą trybu ścigania, który odtąd będzie trybem postępowania z urzędu.

Jeżeli Prokurator nie przychyli się do wniosku o objęcie sprawy ściganiem z urzędu, Policja zwraca się z wnioskiem o zwolnienie administratora strony internetowej z zachowania tajemnicy do Sądu.

Dysponując postanowieniem o zwolnieniu administratora strony z tajemnicy telekomunikacyjnej, Policja zwraca się do danego administratora o podanie adresu IP komputera sprawcy przestępstwa.

Po uzyskaniu adresu IP komputera ustala się w bazie WHOIS (baza informacji o domenach) dane właściwych operatorów (ISP) – dostawcy usług internetowych.

Posiadając dane dostawcy usług internetowych Policja może zwrócić się do konkretnego dostawcy usług o podanie danych osobowych usługobiorcy, przy czym udostępnienie tego typu danych wymaga podobnie jak w przypadku adresu IP wydania przez Sąd postanowienia o zwolnieniu dostawcy usług internetowych z tajemnicy telekomunikacyjnej.

3) uzyskując dane osobowe sprawcy, Policja powinna przekazać je do Sądu.

Ustalenie danych osobowych autora zniesławiającego czy znieważającego wpisu zamieszczonego w sieci umożliwia kontynuowanie postępowania prywatnoskargowego przed Sądem i pociągnięcie sprawcy przestępstwa do odpowiedzialności karnej.

Jeśli zatem padłeś ofiarą zniesławiającego lub znieważającego wpisu internetowego, warto abyś pamiętał, iż mimo anonimowości autora obrażającej Cię treści, istnieje możliwość, aby pociągnąć go do odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo. Musisz jednak mieć jednocześnie na uwadze, że im szybciej zgłosisz sprawę na najbliższym Komisariacie Policji, tym większa szansa na doprowadzenie sprawcy przestępstwa przed oblicze wymiaru sprawiedliwości, bowiem karalność przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem 3 lat od momentu ich popełnienia.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 14 komentarzy

Przestępstwo zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania – prasy, radia, telewizji, Internetu

W niniejszym artykule zostanie omówiona szczególna forma zniesławienia tj. zniesławienie przy wykorzystaniu środków masowego komunikowania oraz związane z tym konsekwencje prawne.

Na tle art. 212 k.k. (normującego przestępstwo zniesławienia) można wyróżnić dwa typy przestępstwa zniesławienia :

  1. typ podstawowy (art. 212 § 1 k.k.) – np. zniesławienie w formie ustnej ( X mówi Y, że Z jest niekompetentnym dentystą, który zamiast leczyć, niszczy zęby każdego pacjenta)

  1. typ kwalifikowany (art. 212 § 2 k.k.) – dokonany za pomocą środków masowego komunikowania (X zamieszcza na swoim blogu internetowym informacje, że Y, który prowadzi działalność gospodarczą, jest oszustem i złodziejem)

Rozróżnienie powyższych form zniesławienia ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia sprawcy przestępstwa, bowiem kara jaką poniesie, uzależniona jest od sposobu popełnienia przestępstwa.

Zgodnie z art. 212 § 1 k.k. sprawcy przestępstwa zniesławienia dokonanego w typie podstawowym grozi grzywna lub kara ograniczenia wolności.

W myśl zaś art. 212 § 2 k.k. jeśli sprawca dopuszcza się przestępstwa zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Typ kwalifikowany został wprowadzony do kodeksu karnego stosunkowo niedawno, a potrzeba jego skonstruowania wynikała bezpośrednio z gwałtownego rozwoju środków komunikowania społecznego.

Zauważyć należy, iż pojęcie „środek masowego komunikowania” nie zostało w ustawie karnej zdefiniowane, dlatego w tym zakresie trzeba posiłkować się stanowiskiem wypracowanym przez doktrynę i orzecznictwo.

Jak zatem rozumieć pojęcie środka masowego komunikowania?

Za środek masowego komunikowania uznaje się każdy środek publicznego przekazywania informacji. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że o zakwalifikowaniu danego środka jako należącego do kategorii masowego komunikowania decydujące znaczenie ma nieograniczona dostępność informacji przekazywanych za jego pomocą, a nie – jakby się błędnie mogło wydawać- nieograniczony dostęp do tego środka.

Środkami masowego komunikowania są np.:

  • telewizja;

  • prasa;

  • radio;

  • internet;

  • publikacje książkowe;

  • nagrania elektroniczne;

  • bilbordy;

  • plakaty;

  • ulotki.

Odnośnie internetu należy zauważyć, że nie każde użycie tego rodzaju środka w celu zniesławienia innej osoby będzie stanowiło kwalifikowany typ przestępstwa zniesławienia z art. 212 § 2 k.k. Decydujące znaczenie w tym zakresie będzie miała okoliczność, czy do zniesławiającej informacja dostęp może mieć nieograniczona liczba osób.

Przykładowo nie będzie zniesławieniem w typie kwalifikowanym przekazanie zniesławiającego zarzutu w formie wiadomości wysłanej za pośrednictwem portalu facebook, jednakże umieszczenie takiego zarzutu na tzw. tablicy facebook’a, na ogólnodostępnym blogu czy na witrynie internetowej będzie już wypełniać znamiona typu kwalifikowanego zniesławienia.

Co istotne, środkami masowego komunikowania nie są środki służące do przekazywania informacji ściśle określonej grupie osób lub instytucji, ani też służące do komunikacji indywidualnej. Do tej grupy można zaliczyć np. :

  • intranet (sieć komputerowa ograniczająca się do komputerów w np. przedsiębiorstwie lub innej organizacji );

  • poczta elektroniczna;

  • telefon;

  • komunikator internetowy (np. gadu-gadu, skype, WhatsApp).

Jak zostało już wspomniane ustalenie przez Sąd, że sprawca dopuścił się przestępstwa zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania pociąga za sobą surowsze konsekwencje prawne.

Jak wynika bowiem z treści art. 212 § 2 k.k. za zniesławienie dokonane przy pomocy środków masowego komunikowania grozi alternatywnie kara:

  • grzywny

  • ograniczenia wolności;

  • do roku pozbawienia wolności.

Wskazać należy, iż surowsza sankcja uzasadniona jest wyższym stopniem społecznej szkodliwości czynu. Jest on związany ze szczególną siłą oddziaływania mediów, które umożliwiają zapoznanie się ze zniesławiającą treścią przez szerszą grupę odbiorców oraz wpływają na kształtowanie światopoglądu opinii publicznej.

Przypomnieć w tym miejscu, że za zniesławienie w sposób inny, niż za pomocą środków publicznego komunikowania (art. 212 § 1 k.k.) ustawa nie przewiduje kary pozbawienia wolności.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 1 komentarz

Przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k.

Przestępstwo zniewagi zostało ujęte w art 216 k.k. Podobnie, jak w przypadku przestępstwa zniesławienia (art. 212 k.k.) ustawodawca przewidział dla typy znieważenia:

  • typ podstawowy – art 216 § 1 k.k.

  • typ kwalifikowany – art. 216 § 2 k.k. (dokonany za pośrednictwem środków masowego komunikowania np. internet, radio, telewizja).

Zgodnie z art. 216 § 1 k.k. za przestępstwo zniewagi odpowiada ten „kto znieważa inną osobę w jej obecności albo chociażby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła”.

W związku z powyższym znieważenie może być dokonane:

  • bezpośrednio – w obecności osoby znieważanej;

  • publicznie – pod nieobecność osoby znieważanej ;

  • pośrednio – niepublicznie i pod nieobecność osoby znieważonej lecz z zamiarem, aby zniewaga do tej osoby dotarła (np. wysłanie do pokrzywdzonego obraźliwego listu, poproszenie, aby adresat znieważającej treści przekazał ją pokrzywdzonemu). Dodać przy tym trzeba, że brak zamiaru i woli sprawcy, aby zniewaga dotarła do pokrzywdzonego wyklucza odpowiedzialność karną.

Istota zniewagi sprowadza się do zachowania, które z punktu widzenia obowiązujących wzorców kulturowych i społecznych, wyraża pogardę dla drugiej osoby, uwłacza jej czci. Należy podkreślić, że o uznaniu danego zachowania za zniewagę decydują ogólnoprzyjęte normy zwyczajowe, a nie subiektywne przekonanie osoby rzekomo znieważonej, stąd też nie każde zachowanie, nawet gdy będzie ono niekulturalne czy budzące dezaprobatę niektórych osób, będzie mogło być uznane za zniewagę. Przykładowo nie będzie poczytane w kategorii zniewagi kierowanie obelżywych okrzyków pod adresem drużyny przeciwnej w trakcie meczu sportowego, czy wznoszenie obraźliwych haseł w trakcie demonstracji, gdyż zachowania te są zwyczajowo przyjęte.

Z uwagi na fakt, że do znamion przestępstwa zniewagi nie należy subiektywne poczucie poniżenia u pokrzywdzonego, ani zrozumienie przez niego znaczenia znieważającego zachowania, pokrzywdzonym tym przestępstwem może być także dziecko, osoba upośledzona umysłowo czy obcokrajowiec, który nie rozumie obelżywych wypowiedzi.

Jakkolwiek w praktyce, subiektywne odczucie znieważonego ma istotne znaczenie bowiem przesądza o tym, czy pokrzywdzony zdecyduje się na wniesienie prywatnego aktu oskarżenia.

Zniewaga może przybrać różnoraką postać, może być dokonana m.in. poprzez:

  • wypowiedź ustną (np. X mówi do Y jesteś bałwanem, nieukiem)

  • wypowiedź pisemną (np. X pisze do Y sms o treści ty idioto),

  • gest (np. pokazanie języka, pokazanie środkowego palca);

  • rysunek (np. karykatura);

  • określoną czynność, np. spoliczkowanie.

W doktrynie prawa karnego przyjmuje się, że za znieważenie może być również uznane molestowanie seksualne. Wyrażać będzie się ono wówczas w takich zachowaniach jak nieprzyzwoite propozycje, znaki, gesty, które są przejawem pogardy dla ofiary.

Zniewaga może być dokonana wyłącznie przez działanie. Nie będzie zatem uznane za znieważenie nieokazanie szacunku, np. ignorowanie drugiej osoby, czy też brak reakcji na powitanie.

Za znieważenie zwykłe (art. 216 § 1 k.k.) grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności, natomiast za znieważenie kwalifikowane dokonane za pomocą środków masowego komunikowania (art. 216 § 2 k.k.) także kara do roku pozbawienia wolności.

Na koniec warto dodać, iż na podstawie art. 216 § 3 k.k. Sąd może (lecz nie musi) odstąpić od ukarania sprawcy zniewagi jeśli:

  • zniewaga była reakcją na wyzywające się zachowanie pokrzywdzonego tzw. prowokacja (prowokacyjne gesty, zaczepki słowne, głośne słuchanie muzyki) lub,

  • pokrzywdzony odpowiedział za zniewagę naruszeniem nietykalności osobistej sprawcy lub zniewagą wzajemną tzw. retorsja

– pod warunkiem, że pomiędzy prowokacją a zniewagą, lub zniewagą i retorsją zachodzi pewna współmierność.

Chcąc, aby sprawca popełnionego na Twoją szkodę przestępstwa zniewagi poniósł odpowiedzialność karną za swój czyn musisz sporządzić i złożyć do Sądu prywatny akt oskarżenia, lub – w trybie art. 488 § 1 k.p.k. – ustną bądź pisemną skargę, na Komisariacie Policji.

Wskazane czynności musisz podjąć przed upływem roku od czasu, gdy dowiedziałeś się o osobie sprawcy przestępstwa. Bez względu jednak na ten termin, karalność przestępstwa prywatnoskargowego ustaje z upływem 3 lat od jego popełnienia.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 24 komentarze

Przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k.

Spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu co do zasady należy do przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego. Dla wszczęcia postępowania karnego przeciwko sprawcy tego przestępstwa konieczne jest zatem skierowanie do Sądu prywatnego aktu oskarżenia.

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przestępstwo lekkiego uszczerbku na zdrowiu zostało dokonane na szkodę osoby najbliższej, zamieszkującej wspólnie ze sprawcą (np. żony, konkubenta, dziecka, dziadka, brata – definicję osoby najbliższej znajdziesz w art. 115 § 11 k.k.) wówczas, postępowanie toczy się na wniosek pokrzywdzonego. Po złożeniu wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa, sprawa toczy się z urzędu (akt oskarżenia sporządza i popiera prokurator).

Zgodnie z art. 157 § 2 k.k. „Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2„. Zgodnie zaś z art. 157 § 3 k.k. ” (…) jeśli sprawca czynu działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku„.

Jak wynika z powyższego, przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu można popełnić zarówno umyślnie jak i nieumyślnie.

Z nieumyślnym działaniem sprawcy będziemy mieli do czynienia w sytuacji, gdy sprawca tego czynu na skutek lekkomyślności albo niedbalstwa, a więc na skutek nieostrożnego zachowania spowoduje u innej osoby obrażenia ciała lub rozstrój zdrowia trwający do 7 dni. Dla przykładu: właściciel mieszkania wystawił na zewnętrzny parapet okienny doniczkę, która spadła uderzając przechodnia, powodując u niego skaleczenie i stłuczenie ramienia. Właściciel mieszkania nie zamierzał wyrządzić nikomu krzywdy, ani tego nie chciał ani tego nie przewidywał. Zachował się jednak nieostrożnie, gdyż powinien przewidzieć możliwość zsunięcia się doniczki z parapetu. 

Umyślnym działaniem sprawcy będzie natomiast np. pobicie pokrzywdzonego, skutkujące powstaniem u niego obrażeń trwających nie dłużej niż 7 dni.

Jak wynika z art. 157 § 2k.k., okolicznością przesądzającą o tym, że mamy do czynienia z lekkim uszczerbkiem na zdrowiu jest okres utrzymywania się obrażeń u pokrzywdzonego – tj. nie dłużej niż 7 dni.

W przypadku, gdy obrażenia odniesione przez osobę pokrzywdzoną będą utrzymywać się powyżej 7 dni, wówczas będziemy mieli już do czynienia z przestępstwem średniego (art. 157 § 1 k.k.) lub ciężkiego uszczerbku (art. 156 k.k.) na zdrowiu, które to ścigane są z oskarżenia publicznego (akt oskarżenia składa i popiera przed Sądem prokurator).

W praktyce, decydujące znaczenie ma rozróżnienie granicy między przestępstwem lekkiego i średniego uszczerbku na zdrowiu. Z tego też powodu, konieczne jest w takich wypadkach poddanie się przez pokrzywdzonego obdukcji lekarskiej, na podstawie której będzie można jednoznacznie ustalić, z jakimi obrażeniami ciała mamy do czynienia, a co za tym idzie jak należy zakwalifikować zachowanie sprawcy.

Przykładowo lekkim uszczerbkiem na zdrowiu będzie złamanie kości nosa bez przemieszczenia odłamów, w przypadku zaś wystąpienia takich przemieszczeń będziemy już mieli do czynienia ze średnim uszczerbkiem na zdrowiu, o którym mowa w art. 157 § 1 k.k.

W literaturze medyczno-sądowej jako lekki uszczerbek na zdrowiu kwalifikuje się wybicie jednego lub nawet kilku zębów niepełnowartościowych (np. z próchnicą), natomiast wybicie choćby jednego zęba pełnowartościowego (całkowicie zdrowego) stanowi już średni uszczerbek na zdrowiu.

Przestępstwo lekkiego uszczerbku na zdrowiu należy również odróżnić od występku naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.), którego skutkiem nie jest zaburzenie funkcjonowania organizmu pokrzywdzonego a co najwyżej przemijające ślady w postaci niewielkiego zasinienia lub zaczerwienienia (np. otarcie naskórka, zadrapanie).

Należy mieć w tym miejscu na uwadze, iż przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu jest przestępstwem materialnym. Oznacza to, iż dla bytu tego przestępstwa konieczne jest wystąpienie określonego skutku, a więc :

  • naruszenie czynności narządu ciała lub

  • rozstrój zdrowia.

  • trwające nie dłużej niż 7 dni.

Czym różnią się wskazane powyżej skutki ?

Na gruncie medycyny sądowej, jak i w świetle linii orzeczniczej, naruszenie czynności narządu ciała rozumie się jako wywołanie w narządzie ciała (np. oczy, ręce, skóra ciała) zmian, które zakłócają jego normalne funkcje do jakich z natury jest przeznaczony. Naruszeniem czynności narządu ciała będzie zatem przykładowo rozcięcie łuku brwiowego czy złamanie nosa.

Rozstrój zdrowia natomiast należy rozumieć jako zaburzenie chorobowe wywołane urazem lub innym czynnikiem szkodliwym dla zdrowia, które nie powoduje dostrzegalnych zmian anatomicznych (np. gorączką, bóle, zaburzenia trawienia, zaburzenia snu) przy czym zaburzenie to może dotyczyć stanu zarówno fizycznego, jak i psychicznego.

Odnośnie przestępstwa spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu warto mieć na uwadze, iż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą:okres 7 dni nie odnosi się do czasu trwania niezdolności do pracy pokrzywdzonego, lecz wyłącznie do czasu przez jaki uszkodzony narząd ciała jest pozbawiony zdolności normalnego działania (por. Wyrok SN z dnia 7 kwietnia 1933r., IV K 138/33, OSNK 1933, nr 6, poz.116). Oznacza to, że w sytuacji gdy pokrzywdzony otrzyma zwolnienie lekarskie na okres np. 14 dni, lecz jednocześnie zgodnie z opinią lekarską powstałe u niego obrażenia będą powodowały dysfunkcję organizmu na okres nieprzekraczający 7 dni, wówczas będziemy mieli do czynienia z lekkim (nie zaś średnim) uszczerbkiem na zdrowiu.

Jako osoba pokrzywdzona warto abyś pamiętał, iż przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego mają odmiennie określony – w stosunku do innych przestępstw- termin przedawnienia ich karalności (więcej na ten temat w artykule Przedawnienie karalności przestępstw prywatnoskargowych). W związku z tym chcąc, aby sprawca przestępstwa poniósł odpowiedzialność karną za swój czyn musisz złożyć do Sądu prywatny akt oskarżenia przed upływem roku od czasu, gdy dowiedziałeś się o osobie sprawcy przestępstwa. Bez względu jednak na ten termin, karalność przestępstwa ustaje z upływem 3 lat od jego popełnienia.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 27 komentarzy

Wyłączenie bezprawności przestępstwa zniesławienia z art. 213 k.k.

Jak zostało już wspomniane w artykule Przestępstwo zniesławienia z art. 212 § 1 k.k. istnieją sytuacje, w których pomimo, że dojdzie do popełnienia przestępstwa zniesławienia, czyn sprawcy nie będzie uważany za bezprawny, a co za tym idzie nie poniesie on żadnych konsekwencji prawno-karnych.

Okoliczności w jakich dochodzi do wyłączenia bezprawności zniesławienia (tzw. kontratypy) zostały przewidziane w art. 213 k.k. Zgodnie z nim, nie ma przestępstwa zniesławienia, jeśli:

1. zarzut jest prawdziwy i został uczyniony niepublicznie

lub;

2. zarzut jest prawdziwy i został uczyniony publicznie, pod warunkiem że:

– dotyczy postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną

lub

– służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Jak wynika z powyższego ewentualne wyłączenie bezprawności działania osoby, która zniesławia inny podmiot może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy zniesławiający zarzut jest prawdziwy-zgodny z obiektywną rzeczywistością. Nie posiada takiego przywileju zarzut nieprawdziwy, którego rozgłaszanie zawsze jest karane.

Prawdziwość danego zarzutu oznacza, że jest on zgodny z obiektywną rzeczywistością. Zauważyć przy tym należy, że nie będzie uznany za prawdziwy zarzut, który odzwierciedla obiektywną rzeczywistość tylko w części, czyli stanowiący tzw. półprawdę. np. X rozgłasza, że Y źle się prowadzi, bo romansuje z żonatymi mężczyznami, zaś w rzeczywistości Y co prawda często zmienia partnerów, lecz żaden z nich nigdy nie był żonaty.

Będzie natomiast spełniał kryterium prawdziwości zarzut, iż X jest złodziejem, bo 3 dni temu ukradł telewizor ze sklepu, mimo, iż w rzeczywistości kradzież miała miejsce tydzień temu. Prawdziwość zarzutu podlega bowiem weryfikacji wyłącznie w tej części, jaka może poniżyć pokrzywdzonego w opinii publicznej lub narazić go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonego rodzaju działalności. W podanym zaś przykładzie dla zniesławienia jest istotne to, że w ogóle doszło do kradzieży, a nie to kiedy dokładnie to nastąpiło.

Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że obowiązek wykazania prawdziwości zarzutu spoczywa na osobie oskarżonej o przestępstwo zniesławienia. W związku z tym, w przypadku gdy oskarżony zaniecha prób udowodnienia prawdziwości zniesławiającego zarzutu, lub próby te okażą się nieskuteczne, a będą istnieć niedające się usunąć wątpliwości co do prawdziwości zarzutu , wówczas nie będzie można – zgodnie z ogólną regułą karnoprocesową – rozstrzygnąć tych wątpliwości na korzyść oskarżonego i przyjąć, że pomawiające zarzuty były prawdziwe, co oznacza, że zachowanie sprawcy zniesławienia nie będzie spełniało warunków kontratypu zniesławienia i poniesie on odpowiedzialność karną za swój czyn.

Co istotne, w przypadku zniesławienia niepublicznego (np. w trakcie rozmowy dwójki znajomych) sprawca może dowieść prawdziwości podniesionego zarzutu zawsze, bez względu na to jakiej sfery życia pokrzywdzonego dotyczył zarzut (np. zawodowej, rodzinnej). Inaczej jest w przypadku pomówienia dokonanego publicznie (np. podczas wywiadu w TV). Jak bowiem wynika z treści art. 213 § 2 k.k. „(…) Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego”.

Powyższe oznacza, że co do zasady jeśli sprawca zniesławienia publicznego podniósł zarzut dotyczący życia prywatnego osoby pomawianej, nie będzie on mógł uwolnić się od odpowiedzialności karnej dowodząc prawdziwości uczynionego pomówienia, np. X rozgłosił publicznie, że przodek posła Y był nazistą. Zarzuty dotyczące życia prywatnego czy rodzinnego danej osoby mogą być legalnie rozgłoszone tylko wówczas, gdy:

  • pomówienie ma na celu zapobieżenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia człowieka lub

  • demoralizacji małoletniego.

Przykładowo dopuszczalne będzie dowiedzenie prawdziwości pomówienia dotyczącego życia prywatnego X, a polegającego na rozgłoszeniu, iż X znęca się fizycznie nad swoją żoną. W takim bowiem wypadku celem pomówienia jest zapobiegnięcie niebezpieczeństwu dla zdrowia lub życia ludzkiego.

Ad. 1. Odnośnie pierwszego ze wskazanych w niniejszym artykule kontratypów, tj. gdy pomawiający zarzut jest prawdziwy i uczyniony został niepublicznie zauważyć należy, że może znaleźć on zastosowanie wyłącznie do zniesławienia dokonanego w typie podstawowym (art. 212 § 1 k.k. np. w trakcie prywatnej rozmowy) nigdy zaś do jego kwalifikowanej formy tj. za pośrednictwem środków masowego komunikowania (art. 212 § 2 k.k. np. w telewizji, radio), gdyż użycie tych środków zawsze będzie równoznaczne z upublicznieniem danego zarzutu.

Niepubliczny charakter zarzutu oznacza, że został on skierowany do określonego kręgu osób, a więc możliwego do ustalenia zarówno liczebnie, jak i rodzajowo. Podkreślenia wymaga fakt, iż nie ma tutaj znaczenia liczebność odbiorców pomówienia, ważne tylko aby było możliwe ustalenie każdego z nich. Niepubliczny charakter będzie miało np. pomówienie dokonane w trakcie spotkania rodzinnego lub biznesowego.

Możliwa jest również sytuacja, gdy sprawca przekazuje pomawiające treści określonej grupie osób, zaś następnie – wbrew jego woli – pomówienie trafia do wiadomości publicznej.

W tym miejscu pojawia się pytanie, czy w takiej sytuacji zniesławienie zostanie uznane za dokonane publicznie czy niepublicznie?

W opisywanym przypadku będziemy mieli do czynienia z zarzutem dokonanym niepublicznie. Za zniesławienie dokonane publicznie odpowie natomiast osoba, która przekazała informację – wbrew woli sprawcy zniesławienia podstawowego – do wiadomości publicznej. Przykładowo A podczas spotkania rodzinnego rozgłasza, że B jest alkoholikiem. Następnie C – uczestniczący w tymże spotkaniu – umieszcza na swoim blogu wpis dotyczący spotkania rodzinnego w którym porusza kwestię alkoholizmu B. W opisywanej sytuacji sprawca A odpowie za zniesławienie w typie podstawowym, czyli popełnione niepublicznie, zaś C za zniesławienie w typie kwalifikowanym – dokonanym publicznie.

Podsumowując wyłączenie bezprawności zniesławienia dokonanego w typie podstawowym (art. 212 § 1 k.k.) wymaga zaistnienia następujących przesłanek:

  1. sprawca zniesławił określoną osobę (zostały wyczerpane wszystkie znamiona przestępstwa z art. 212 § 1 k.k.);

  2. zniesławienie nastąpiło niepublicznie;

  3. zarzut zniesławiający był prawdziwy.

Ad.2. Zniesławienie może zostać uznane za w pełni legalne, także wówczas, gdy zostało uczynione publicznie. Taką sytuację przewiduje wprost art. 213 § 2 k.k, zgodnie z którym: „Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:

1) dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub

2) służący obronie społecznie uzasadnionego interesu”.

Zarzut ma charakter publiczny wówczas, gdy może się z nim zapoznać bliżej nieokreślona grupa osób (np. zarzut zniesławiający podniesiony w audycji radiowej lub zarzut wypowiedziany głośno w restauracji pełnej ludzi). W doktrynie prawa karnego wskazuje się, że zniesławienie jest dokonane publicznie, gdy ze względu na czas, technikę oraz miejsce dokonania pomówienia jego treść intelektualna może (ale nie musi) dotrzeć do bliżej nieokreślonej, anonimowej grupy osób i każda osoba, która w takim czasie i miejscu się znajdzie, może się z jego treścią zapoznać (M. Filar, Odpowiedzialność karna, s. 99 i n.).

Wyłączenie bezprawności zniesławienia dokonanego publicznie zostało – w stosunku do zniesławienia niepublicznego – obwarowane dodatkowymi warunkami. Nie wystarczy bowiem sama prawdziwość uczynionego zarzutu, konieczne jest bowiem aby taki zarzut dotyczył postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Koniecznym jest zatem w tym miejscu wyjaśnienie obydwu pojęć.

Definicję osoby pełniącej funkcję publiczną zawiera art. 115 § 19 k.k. zgodnie z którym jest nią :

  • funkcjonariusz publiczny (np. poseł, senator, sędzia, prokurator);

  • członek organu samorządowego (np. wójt, burmistrz);

  • osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi – chyba, że wykonuje czynności wyłącznie usługowe (np. nauczyciel akademicki, dyrektor banku) ;

  • inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

Wskazać przy tym trzeba, że krytyka osób pełniących funkcję publiczną jest dozwolona, o ile nie wykracza poza swój cel (nie zmierza wyłącznie do poniżenia takiej osoby, lub nie stanowi chęci zemsty lub uprzykrzenia życia danej osobie) oraz dotyczy postępowania takiej osoby związanego z pełnioną przez nią funkcją publiczną.

Społecznie uzasadniony interes należy rozumieć jako dobro nie tylko całego społeczeństwa ale także jego poszczególnych członków, jak grupy osób czy określonej jednostki (np. interes ogółu obywateli, interes uczniów, pacjentów placówki medycznej itp.). Działaniem w obronie społecznie uzasadnionego interesu będzie przykładowo próba udaremnienia objęcia funkcji publicznej przez nieuczciwą osobę, np. rozgłoszenie, że X – kandydat na dyrektora szpitala, w ramach swojej poprzedniej działalności zawodowej regularnie przyjmował łapówki.

Co istotne, nie będzie uznane za działanie służące obronie społecznie uzasadnionego interesu pomówienie dokonane przez osobę mającą świadomość jego nieprawdziwości.

 

Zaszufladkowano do kategorii artykuły | 1 komentarz