Wyłączenie bezprawności przestępstwa zniesławienia z art. 213 k.k.

Jak zostało już wspomniane w artykule Przestępstwo zniesławienia z art. 212 § 1 k.k. istnieją sytuacje, w których pomimo, że dojdzie do popełnienia przestępstwa zniesławienia, czyn sprawcy nie będzie uważany za bezprawny, a co za tym idzie nie poniesie on żadnych konsekwencji prawno-karnych.

Okoliczności w jakich dochodzi do wyłączenia bezprawności zniesławienia (tzw. kontratypy) zostały przewidziane w art. 213 k.k. Zgodnie z nim, nie ma przestępstwa zniesławienia, jeśli:

1. zarzut jest prawdziwy i został uczyniony niepublicznie

lub;

2. zarzut jest prawdziwy i został uczyniony publicznie, pod warunkiem że:

- dotyczy postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną

lub

- służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Jak wynika z powyższego ewentualne wyłączenie bezprawności działania osoby, która zniesławia inny podmiot może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy zniesławiający zarzut jest prawdziwy-zgodny z obiektywną rzeczywistością. Nie posiada takiego przywileju zarzut nieprawdziwy, którego rozgłaszanie zawsze jest karane.

Prawdziwość danego zarzutu oznacza, że jest on zgodny z obiektywną rzeczywistością. Zauważyć przy tym należy, że nie będzie uznany za prawdziwy zarzut, który odzwierciedla obiektywną rzeczywistość tylko w części, czyli stanowiący tzw. półprawdę. np. X rozgłasza, że Y źle się prowadzi, bo romansuje z żonatymi mężczyznami, zaś w rzeczywistości Y co prawda często zmienia partnerów, lecz żaden z nich nigdy nie był żonaty.

Będzie natomiast spełniał kryterium prawdziwości zarzut, iż X jest złodziejem, bo 3 dni temu ukradł telewizor ze sklepu, mimo, iż w rzeczywistości kradzież miała miejsce tydzień temu. Prawdziwość zarzutu podlega bowiem weryfikacji wyłącznie w tej części, jaka może poniżyć pokrzywdzonego w opinii publicznej lub narazić go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonego rodzaju działalności. W podanym zaś przykładzie dla zniesławienia jest istotne to, że w ogóle doszło do kradzieży, a nie to kiedy dokładnie to nastąpiło.

Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że obowiązek wykazania prawdziwości zarzutu spoczywa na osobie oskarżonej o przestępstwo zniesławienia. W związku z tym, w przypadku gdy oskarżony zaniecha prób udowodnienia prawdziwości zniesławiającego zarzutu, lub próby te okażą się nieskuteczne, a będą istnieć niedające się usunąć wątpliwości co do prawdziwości zarzutu , wówczas nie będzie można – zgodnie z ogólną regułą karnoprocesową – rozstrzygnąć tych wątpliwości na korzyść oskarżonego i przyjąć, że pomawiające zarzuty były prawdziwe, co oznacza, że zachowanie sprawcy zniesławienia nie będzie spełniało warunków kontratypu zniesławienia i poniesie on odpowiedzialność karną za swój czyn.

Co istotne, w przypadku zniesławienia niepublicznego (np. w trakcie rozmowy dwójki znajomych) sprawca może dowieść prawdziwości podniesionego zarzutu zawsze, bez względu na to jakiej sfery życia pokrzywdzonego dotyczył zarzut (np. zawodowej, rodzinnej). Inaczej jest w przypadku pomówienia dokonanego publicznie (np. podczas wywiadu w TV). Jak bowiem wynika z treści art. 213 § 2 k.k. „(…) Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego”.

Powyższe oznacza, że co do zasady jeśli sprawca zniesławienia publicznego podniósł zarzut dotyczący życia prywatnego osoby pomawianej, nie będzie on mógł uwolnić się od odpowiedzialności karnej dowodząc prawdziwości uczynionego pomówienia, np. X rozgłosił publicznie, że przodek posła Y był nazistą. Zarzuty dotyczące życia prywatnego czy rodzinnego danej osoby mogą być legalnie rozgłoszone tylko wówczas, gdy:

  • pomówienie ma na celu zapobieżenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia człowieka lub

  • demoralizacji małoletniego.

Przykładowo dopuszczalne będzie dowiedzenie prawdziwości pomówienia dotyczącego życia prywatnego X, a polegającego na rozgłoszeniu, iż X znęca się fizycznie nad swoją żoną. W takim bowiem wypadku celem pomówienia jest zapobiegnięcie niebezpieczeństwu dla zdrowia lub życia ludzkiego.

Ad. 1. Odnośnie pierwszego ze wskazanych w niniejszym artykule kontratypów, tj. gdy pomawiający zarzut jest prawdziwy i uczyniony został niepublicznie zauważyć należy, że może znaleźć on zastosowanie wyłącznie do zniesławienia dokonanego w typie podstawowym (art. 212 § 1 k.k. np. w trakcie prywatnej rozmowy) nigdy zaś do jego kwalifikowanej formy tj. za pośrednictwem środków masowego komunikowania (art. 212 § 2 k.k. np. w telewizji, radio), gdyż użycie tych środków zawsze będzie równoznaczne z upublicznieniem danego zarzutu.

Niepubliczny charakter zarzutu oznacza, że został on skierowany do określonego kręgu osób, a więc możliwego do ustalenia zarówno liczebnie, jak i rodzajowo. Podkreślenia wymaga fakt, iż nie ma tutaj znaczenia liczebność odbiorców pomówienia, ważne tylko aby było możliwe ustalenie każdego z nich. Niepubliczny charakter będzie miało np. pomówienie dokonane w trakcie spotkania rodzinnego lub biznesowego.

Możliwa jest również sytuacja, gdy sprawca przekazuje pomawiające treści określonej grupie osób, zaś następnie – wbrew jego woli – pomówienie trafia do wiadomości publicznej.

W tym miejscu pojawia się pytanie, czy w takiej sytuacji zniesławienie zostanie uznane za dokonane publicznie czy niepublicznie?

W opisywanym przypadku będziemy mieli do czynienia z zarzutem dokonanym niepublicznie. Za zniesławienie dokonane publicznie odpowie natomiast osoba, która przekazała informację – wbrew woli sprawcy zniesławienia podstawowego – do wiadomości publicznej. Przykładowo A podczas spotkania rodzinnego rozgłasza, że B jest alkoholikiem. Następnie C – uczestniczący w tymże spotkaniu – umieszcza na swoim blogu wpis dotyczący spotkania rodzinnego w którym porusza kwestię alkoholizmu B. W opisywanej sytuacji sprawca A odpowie za zniesławienie w typie podstawowym, czyli popełnione niepublicznie, zaś C za zniesławienie w typie kwalifikowanym – dokonanym publicznie.

Podsumowując wyłączenie bezprawności zniesławienia dokonanego w typie podstawowym (art. 212 § 1 k.k.) wymaga zaistnienia następujących przesłanek:

  1. sprawca zniesławił określoną osobę (zostały wyczerpane wszystkie znamiona przestępstwa z art. 212 § 1 k.k.);

  2. zniesławienie nastąpiło niepublicznie;

  3. zarzut zniesławiający był prawdziwy.

Ad.2. Zniesławienie może zostać uznane za w pełni legalne, także wówczas, gdy zostało uczynione publicznie. Taką sytuację przewiduje wprost art. 213 § 2 k.k, zgodnie z którym: „Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:

1) dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub

2) służący obronie społecznie uzasadnionego interesu”.

Zarzut ma charakter publiczny wówczas, gdy może się z nim zapoznać bliżej nieokreślona grupa osób (np. zarzut zniesławiający podniesiony w audycji radiowej lub zarzut wypowiedziany głośno w restauracji pełnej ludzi). W doktrynie prawa karnego wskazuje się, że zniesławienie jest dokonane publicznie, gdy ze względu na czas, technikę oraz miejsce dokonania pomówienia jego treść intelektualna może (ale nie musi) dotrzeć do bliżej nieokreślonej, anonimowej grupy osób i każda osoba, która w takim czasie i miejscu się znajdzie, może się z jego treścią zapoznać (M. Filar, Odpowiedzialność karna, s. 99 i n.).

Wyłączenie bezprawności zniesławienia dokonanego publicznie zostało – w stosunku do zniesławienia niepublicznego – obwarowane dodatkowymi warunkami. Nie wystarczy bowiem sama prawdziwość uczynionego zarzutu, konieczne jest bowiem aby taki zarzut dotyczył postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Koniecznym jest zatem w tym miejscu wyjaśnienie obydwu pojęć.

Definicję osoby pełniącej funkcję publiczną zawiera art. 115 § 19 k.k. zgodnie z którym jest nią :

  • funkcjonariusz publiczny (np. poseł, senator, sędzia, prokurator);

  • członek organu samorządowego (np. wójt, burmistrz);

  • osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi – chyba, że wykonuje czynności wyłącznie usługowe (np. nauczyciel akademicki, dyrektor banku) ;

  • inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

Wskazać przy tym trzeba, że krytyka osób pełniących funkcję publiczną jest dozwolona, o ile nie wykracza poza swój cel (nie zmierza wyłącznie do poniżenia takiej osoby, lub nie stanowi chęci zemsty lub uprzykrzenia życia danej osobie) oraz dotyczy postępowania takiej osoby związanego z pełnioną przez nią funkcją publiczną.

Społecznie uzasadniony interes należy rozumieć jako dobro nie tylko całego społeczeństwa ale także jego poszczególnych członków, jak grupy osób czy określonej jednostki (np. interes ogółu obywateli, interes uczniów, pacjentów placówki medycznej itp.). Działaniem w obronie społecznie uzasadnionego interesu będzie przykładowo próba udaremnienia objęcia funkcji publicznej przez nieuczciwą osobę, np. rozgłoszenie, że X – kandydat na dyrektora szpitala, w ramach swojej poprzedniej działalności zawodowej regularnie przyjmował łapówki.

Co istotne, nie będzie uznane za działanie służące obronie społecznie uzasadnionego interesu pomówienie dokonane przez osobę mającą świadomość jego nieprawdziwości.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Wyłączenie bezprawności przestępstwa zniesławienia z art. 213 k.k.

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy,
    zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu.
    Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.
    Pozdrawiam,
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


− 2 = dwa

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>