Wyłączenie jawności postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego

Celem niniejszego artykułu jest omówienie zagadnienia jawności rozpraw toczących się w sprawach z oskarżenia prywatnego.

Sprawy prywatnoskargowe są szczególnym rodzajem spraw karnych. Kodeks karny przewiduje cztery rodzaje przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego. Należą do nich:

  • przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k.;

  • przestępstwo zniesławienia z art. 212 k.k.;

  • przestępstwo zniewagi z art. 216 k.k.;

  • przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej z art. 217 k.k.

Specyfiką spraw ściganych z oskarżenia prywatnego jest procedura zainicjowania postępowania w ich przedmiocie, która nastepuje na skutek złożenia prywatnego aktu oskarżenia przez samego pokrzywdzonego (względnie ustnej skargi na Policji).

Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego toczy się według ogólnych reguł Kodeksu postępowania karnego, z zachowaniem odrębności przewidzianych w rozdziale 52 tego kodeksu.

W związku z powyższym, w kontekście zasad przeprowadzania rozprawy karnej, zauważyć należy, iż w stosunku do spraw z oskarżenia prywatnego zastosowanie znajduje ogólna zasada wyrażona w art. 355 k.p.k. zgodnie z którym rozprawa odbywa się jawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Na gruncie omawianej problematyki, przepisem szczególnym jest natomiast art. 359 pkt 2 k.p.k. w myśl którego: „Niejawna jest rozprawa, która dotyczy sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jawnie”.

Z powyższego wynika zatem, że w przypadku przestępstwa:

  • zniesławienia (art. 212 k.k.) oraz

  • zniewagi (art. 216 k.k.)

rozprawa z mocy samego prawa odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że pokrzywdzony zażąda, by rozprawa miała charakter jawny.

Jak wskazuje się w doktrynie prawa karnego, uzasadnieniem dla wyłączenia jawności postępowania we wskazanych powyżej wypadkach jest wzgląd na ważny interes prywatny, a konkretnie dobre imię pokrzywdzonego.

W pozostałych przypadkach, tj. w sprawach o:

  • przestępstwo spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 2 k.k.) oraz

  • przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.);

rozprawa co do zasady będzie przebiegała jawnie.

Odstępstwa od zasady jawności postępowań karnych przewiduje art. 360 k.p.k. Zgodnie z § 1 powoływanego artykułu: „Sąd wyłącza jawność rozprawy w całości albo w części, jeżeli jawność mogłaby:

  1. wywołać zakłócenie spokoju publicznego (chodzi o sytuacje, gdy na rozprawie ujawnione zostałyby wyjątkowo bulwersujące okoliczności, które mogłyby spowodować rozruchy lub zamieszki o zasięgu społecznym)

  2. obrażać dobre obyczaje (dotyczy sytuacji, gdy przedmiotem ujawnienia na rozprawie są okoliczności drastyczne, szczególnie dotyczące sfery intymnej osób uczestniczących w postępowaniu),

  3. ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy (wiąże się to z koniecznością ochrony informacji, których ujawnienie mogłoby skutkować zaistnieniem szkody dla RP),

  4. naruszyć ważny interes prywatny (interes prywatny odnieść należy nie tylko do stron postępowania, ale także osób niebiorących udziału w postępowaniu).

W powołanych powyżej przypadkach, Sąd ma obowiązek wyłączyć jawność rozprawy. Wskazać w tym miejscu można, że w praktyce – z uwagi na specyfikę spraw z oskarżenia prywatnego, podstawą do ewentualnego wyłączenia jawności rozprawy będzie okoliczność wskazana w pkt 4 cytowanego przepisu, tj. ważny interes prywatny.

Ponadto, w myśl § 3 art. 360 k.p.k. Sąd może wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli:

  • choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub

  • na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat.

Jawność rozprawy w sprawach z oskarżenia prywatnego oznacza, że oprócz oskarżyciela prywatnego i oskarżonego na sali rozpraw mogą być obecne także inne osoby, które z różnych powodów są zainteresowane procesem (np. krewni, znajomi, sąsiedzi, osoby przypadkowe).

Wyłączenie jawności rozprawy oznacza zaś, że prawo udziału w niej – poza członkami składu orzekającego mają wyłącznie osoby biorące udział w postępowaniu. Chodzi przede wszystkim o strony postępowania (oskarżyciel prywatny, oskarżony), ich pełnomocników i obrońców, a także przedstawicieli ustawowych. Dopuścić jednak należy również obecność przedstawiciela społecznego (art. 91 k.p.k.).

Obecność powyższych osób na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności nie stanowi bowiem zagrożenia dla ujawnianych tam informacji w stopniu, który uzasadniałby interpretację wykluczającą ich udział.

Poza wskazanymi podmiotami uprawnionymi do udziału w rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności są:

  • protokolant,

  • stenograf,

  • tłumacz,

  • specjalista,

  • funkcjonariusze Policji zapewniający bezpieczeństwo na sali rozpraw,

  • wezwany biegły,

  • świadek.

Należy podkreślić, że nawet w sytuacji gdy jawność całej rozprawy zostanie wyłączona, nie dotyczy to ogłoszenia wyroku, które zawsze odbywa się przy otwartych drzwiach (por. art. 364 k.p.k.)., z tym że w przypadku, gdy jawność rozprawy została wyłączona w całości albo w części, w myśl § 364 k.p.k. przytoczenie powodów wyroku (ustnego uzasadnienia) może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości albo w części.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

3 odpowiedzi na „Wyłączenie jawności postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

  2. Sławek pisze:

    Czy w przypadku złożenia przez oskarżonego wzajemnego prywatnego aktu oskarżenia z art. 212 kk i/lub 216 kk , oskarżony stając się również pokrzywdzonym może złożyć wniosek o jawność sprawy/rozpraw i na mocy wyżej opisanych artykułów rozprawa w sprawie prywatnoskargowej będzie jawna, bo został spełniony warunek „pokrzywdzony złożył taki wniosek” – nigdzie nie ma zapisu, że pokrzywdzeni którzy są jednocześnie oskarżeni muszą zgodnie złożyć taki wniosek.
    Nie mogę znaleźć nic na ten temat w orzecznictwie. Proszę o odpowiedź. Sławek

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam, wyłączenie jawności rozprawy w sprawie karnej o przestępstwo zniesławienia stanowi przewidziany w art.359 pkt 2 k.p.k. wyjątek od zasady jawności rozprawy w sprawie karnej o przestępstwo. Ten wyjątek, tj. wyłączenie jawności ma na celu tylko i wyłącznie ochronę interesu pokrzywdzonego. Z tego powodu, to pokrzywdzony ma decydujący głos w zakresie jawności rozprawy, to znaczy, tylko jeśli pokrzywdzony wniesie o jawność rozprawy, wówczas rozprawa jest jawna.

      Wobec powyższego, gdy oskarżony o przestępstwo zniesławienia złoży wzajemny akt oskarżenia, wówczas rozprawa będzie jawna tylko wówczas, gdy obydwie strony procesu o to wniosą. Bez zgody obydwu oskarżycieli prywatnych rozprawa pozostanie niejawna. To stanowisko wynika z literalnej i celowościowej wykładni przepisu art.355 i 359 pkt 2 k.p.k.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


8 × = pięćdziesiąt sześć

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>