Zniesławienie na piśmie a właściwość miejscowa Sądu

Kwestia właściwości Sądu w sprawach prywatnoskargowych została już omówiona w artykule Właściwość Sądu w sprawach z oskarżenia prywatnego. W tym artykule chciałabym się jednak pochylić nad sprawiającym problemy praktyczne wątkiem właściwości miejscowej Sądu przy przestępstwie zniesławienia dokonanego w formie pisemnej, w tym również przez internet. Przy tego rodzaju zniesławieniu często bowiem bywa tak, że pismo, w którym stawiane są zniesławiające zarzuty powstaje w innym miejscu, niż miejsce w którym są one odczytywane, co może rodzić wątpliwości w zakresie ustalenia miejsca popełnienia przestępstwa.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 31 § 1 k.p.k. Sądem miejscowo właściwym dla rozpoznania sprawy jest Sąd w okręgu którego popełniono przestępstwo. Tym z kolei jest miejsce, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić.

W pierwszej kolejności należałoby się więc zastanowić, czy zniesławienie jest przestępstwem skutkowym czy też formalnym, a więc do popełnienia którego nie jest konieczne wywołanie konkretnego skutku. Aby rozstrzygnąć tę kwestię należy dokonać analizy art. 212 § 1 k.k. pod kątem jego znamion. I tak, dla zaistnienia przestępstwa zniesławienia wymagane jest aby:

  • sprawca pomówił inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej;

  • pomówienie dotyczyło postępowania lub właściwości, które mogą poniżyć pomówionego w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

Z powyższego wynika zatem, iż dla poniesienia odpowiedzialności karnej za zniesławienie nie jest konieczne zaistnienie skutku w postaci rzeczywistego poniżenia pomawianego w opinii publicznej, czy utraty przez niego zaufania niezbędnego dla określonego stanowiska, zawodu, rodzaju działalności wystarczy, że zniesławiający zarzut może poniżyć lub spowodować utratę przez pokrzywdzonego zaufania w danym środowisku. Dlatego też, w doktrynie prawa karnego przestępstwo zniesławienia określane jest jako przestępstwo abstrakcyjnego narażenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, należałoby zatem dojść do wniosku, iż skoro dla dokonania przestępstwa zniesławienia nie jest konieczne wywołanie skutku, zgodnie z ogólną zasadą właściwości miejscowej, miejsce popełnienia zniesławienia należy ustalić w oparciu o miejsce działania sprawcy.

Pewne wątpliwości w tym zakresie mogą się natomiast pojawić, gdy rozważy się możliwość uznania za skutek zniesławienia właśnie owego „narażenia„, skoro bez stworzenia obiektywnego stanu narażenia – np. gdy sprawca wysyła list zawierający zniesławiające daną osobę zarzuty do osoby, która nie potrafi czytać, a zatem nie będzie mogła zapoznać się z ich treścią – nie ma mowy o przestępstwie zniesławienia.

Przyjęcie „narażenia” jako skutku zniesławienia może jawić się jako właściwe, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że w doktrynie prawa karnego przyjmuje się, że sam fakt zakwalifikowania danego przestępstwa do grupy przestępstw z narażenia nie pozbawia go możliwości jednoczesnego uznania za przestępstwo skutkowe. Skłaniając się jednak ku przeważającej zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie koncepcji bezskutkowości przestępstwa zniesławienia należy uznać, że w zakresie ustalania właściwości miejscowej zniesławienia decyduje miejsce, w którym sprawca działał.

W tym miejscu, w kontekście zniesławienia w formie pisemnej np. w liście, e-mailu, piśmie procesowym (przy założeniu, że zniesławiające zarzuty nie zmierzały do obrony praw zniesławiającego, gdyż wówczas wyłączona jest bezprawność zniesławienia – więcej na ten temat w artykule Zniesławienie w piśmie procesowym) pojawia się kolejna wątpliwość, a mianowicie czy za miejsce działania sprawcy należy uznać miejsce, gdzie sporządził on zniesławiający tekst, czy też miejsce w którym zniesławiające zarzuty zostały zakomunikowane osobom trzecim – jako miejsce ukończenia działania skutkujące zaistnieniem przestępstwa (na marginesie można wskazać, że problem ten nie występuje przy przestępstwach zniesławienia przez Internet w postaci zamieszczenia zniesławiającego wpisu na forum, gdyż w tym przypadku z chwilą kliknięcia „enter” z zniesławiającym wpisem może zapoznać się bliżej nie określona liczba osób).

Zauważyć w tym miejscu należy, że dla skuteczności dokonania przestępstwa zniesławienia – w jakiejkolwiek formie – niezbędnym elementem przesądzającym o jego zaistnieniu jest przekazanie innemu podmiotowi zarzutu w taki sposób, aby wniknął on w świadomość i psychikę adresata. Innymi słowy, przestępstwo zniesławienia istnieje tylko wówczas, gdy nastąpił rzeczywisty odbiór zniesławiającej informacji przez adresata.

W związku z tym, w wypadku gdy zniesławienie zostało dokonane na piśmie, np. w liście, należałoby dojść do wniosku, że ukończenie zachowania sprawcy, skutkujące zaistnieniem przestępstwa zniesławienia nastąpiło w miejscu odczytania pisma zniesławiającego przez osoby trzecie – a więc w miejscu zakomunikowania zniesławiającego zarzutu. Ma to sens o tyle, gdy wyobrazimy sobie sytuację, w której zachowanie sprawcy ograniczyłoby się wyłącznie do sporządzenia pisma, w którym zawarł on zniesławiające zarzuty i pismo to nigdy nie ujrzałoby światła dziennego, wówczas w ogóle nie byłoby mowy o przestępstwie zniesławienia.

W omawianym przypadku należałoby przyjąć, że jeśli np. sprawca formułuje zniesławiające pismo procesowe w Krakowie, a następnie wysyła je do Sądu w Gdańsku, na obszarze którego to dochodzi do odczytania pisma, wówczas sądem właściwym do rozpoznania sprawy o zniesławienie winien być Sąd Rejonowy w Gdańsku.

Choć takie rozwiązanie mogłoby się wydawać właściwe, wyklucza je jednoznacznie praktyka orzecznicza. Otóż w orzecznictwie przyjmuje się, że miejscem działania sprawcy, rozumianym jako miejsce wypełnienia wszystkich znamion przestępstwa zniesławienia, jest miejsce sporządzenia listu, e-maila, pisma procesowego itp., gdyż już w tym miejscu ujawnia się ewentualny zamiar sprawcy narażenia pokrzywdzonego na utratę zaufania czy też poniżenia go.

Podsumowując, w przypadku gdy padniesz ofiarą przestępstwa zniesławienia dokonanego na piśmie, w tym również w Internecie, pamiętaj, iż Sądem do którego powinieneś złożyć prywatny akt oskarżenia jest Sąd w okręgu którego, zniesławiające Cię treści powstały (w praktyce będzie to zatem najczęściej miejsce zamieszkania sprawcy).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

Aplikant adwokacki Ewelina Tocka – e – mail: tocka@adwokat-stelmaszczyk.pl, tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk  - e – mail: biuro@adwokat-stemaszczyk.pl, nr tel. kom.  +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Zniesławienie na piśmie a właściwość miejscowa Sądu

  1. Ewelina Tocka pisze:

    Drodzy Czytelnicy,
    zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu.
    Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.
    Pozdrawiam,
    aplikant adwokacki Ewelina Tocka

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


× siedem = 7

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>